 7- . Muskullar va ularning funksiyasi
? Skelet muskullari ishining boshqarilishi, skelet muskullarining shakllari
Odam tanasi skelet muskullarining old va orqa tomonidan korinishi 17- va 18- rasmlarda korsatilgan.
Skelet muskullari tayanch harakatlanish sistemasining faol qismi hisoblanadi. Muskul qisqarishi suyaklarni harakatga keltiradi va odamning qol-oyoqlari malum ishni bajaradi (yurish, yugurish, sakrash, yuk kotarish, ovqatlanish, sozlash, yozish va hokazo).

Muskullar harakatini taminlovchi motoneyronlarning orqa, uzunchoq va orta miyadagi markazlarining funksiyasi bosh miya katta yarim sharlari postloq qismining oldingi markaziy egatida joylashgan nerv hujayralari - harakatlanish oliy nerv markazlari tomonidan boshqariladi. Agar bosh miya postlogidagi nerv markazlarining ishi buzilsa, markazni boshqaradigan muskullar falaji yuzaga keladi. Bunda ularning tarangligi ortadi, shol bolgan qol-oyoq tarashadek qotib qoladi. Bu bosh miya shikastlanganda yoki miyaga qon quyilganda yuzaga keladi. Orqa miyada joylashgan nerv markazlarining ishi buzilganda ular boshqaradigan muskullarda periferik falajlik yuzaga keladi. Bunda ularning tonusi pasayib, falaj bolgan qol yoki oyoq harakatsizlanib, osilib qoladi.
Odam organizmida 600 dan ortiq skelet muskullari bolib, ular tana massasining ortacha 40 % ini tashkil etadi. Jismoniy mehnat va sport bilan shugullanuvchilarda muskullar yaxshi rivojlangan bolib, ular tana massasining 50 % ini va undan koprogini tashkil etadi.

 
Skelet muskullarining shakli xilma-xil: uzun, kalta, keng, rombsimon, trapetsiyasimon, piramidasimon, uchburchak, tishsimon, duksimon, patsimon va yarim patsimon, ikki boshli, ikki qorinli, tasmasimon, aylana va hokazo boladi (19- rasm). Uzun muskullar asosan qol va oyoqlarda, kalta muskullar qovurgalar orasida, keng muskullar kokrakda, qorin devorlarida, aylana muskullar ogiz, koz atrofida joylashgan. Har bir muskulning paylardan tashkil topgan bosh va dum qismi boladi. Muskul tashqi tomondan biiiktiruvchi toqimadan tuziigan yupqa parda bilan oralgan bolib, bu parda fassiya deb ataladi. Fassiya bilan muskulning paylari orasida harakatni qulaylashtiradigan sinovial suyuqlik boladi.

YlVbSC% q  