
 XV bob. ODAMNING PAYDO BOLISHI
56 - . Odamning paydo bolishi togrisidagi tushunchalar va ularning rivojlanishi
Odamning paydo bolishi olimlarni uzoq yillardan buyon qiziqtirib kelmoqda. Organik dunyoning birinchi marotaba ilmiy klassifikatsiyasini yaratgan K. Linney (1707-1778) odamni chala maymunlar bilan birgalikda primatlar guruhiga kiritgan. Evolu-tsionist olim J. B. Lamark (1744-1829) odam daraxtlarda chir-mashib yurishdan yerda yurishga otgan maymunsimon ajdodlardan kelib chiqqanligi haqidagi goyani aytgan. Evolutsion talimotning asoschisi Ch. Darvin (1809-1882) Tabiiy tanlanish yoli bilan turlarning paydo bolishi, Odamning paydo bolishi va jinsiy tanlash nomli asarlarida odam odamsimon maymunlardan paydo bolganligi haqidagi fransuz olimi J. Lamark talimotini rivojlantirdi.
Odamning hayvondan paydo bolganligi haqidagi dalillar. Hozirgi ilmiy malumotlarga kora, sutemizuvchilar sinfming primatlar turkumiga faqat maymunlar va odam kiradi. Odam skeleti maymunlar skeletiga oxshash bolib, ularning har ikkalasida bosh suyak, umurtqa pogonasi, qo1-oyoq skeleti mavjud. Ularning oxshashligi bosh miyaning, ayniqsa, bosh miya katta yarimsharlari postloq qismining pushta va egatlari rivojlanganligi bilan xarakterlanadi. Maymunda ham odamga oxshash sut bezlari, bachadoni bolib, kopincha bitta bola tugadi. Odamning embrional rivojlanishi barcha umurtqali hayvonlarning embrional rivojlanishiga oxshaydi. Uruglangan tuxum hujayra bolinib, undan toqimalar hosil boladi va ulardan organlar vujudga keladi. Odam embrioni rivojlanishining 18-20 kunlarida xuddi baliqlardagidek jabra yoriqlari paydo boladi.
Bir oylik odam embrionida xuddi baliq miyasiga oxshash beshta miya pufagi boladi. Shundan keyin bosh miya katta yarim-sharlarining postloq qismi rivojlana boshlab, unda pushtalar va egatlar hosil boladi. Embrional davrda hosil bolgan organlarning ayrimlari chaqaloq tugilgunga qadar yoqolib ketadi yoki mayday boiib qoladi. Bunday organlar rudimentlar (qoldiq) va atavizmlar (uzoq ajdod) deyilib, ular uzoq ajdodlar tana tuzilishiga xos belgilardir (86- rasm). Bularning barchasi odamning hayvondan paydo bolganligini korsatuvchi dalillardir.
Odamda odamsimon maymunlarga nisbatan bosh miya yuqori darajada rivojlangan, chunonchi, katta yoshdagi odamda bosh miya massasi 10201970 g gacha, bosh miya yarimsharlari post-logining pushta va egatlari yozib tekislansa, uning umumiy sathi 14681670 sm2 ni tashkil qiladi. Bu korsatkichlar odamsimon may-munlar bosh miyasiga nisbatan 33,5 baravar kopdir (87- rasm).


DmLbSC% h 