0 XIV bob. KOPAYISH VA RIVOJLANISH

53 - . Kopayishning ahamiyati. Kopayish organlarining tuzilishi

Kopayish organizmlarning avlod qoldirish xususiyatidir. Organizmlar jinssiz va jinsiy kopayadi. Jinsiy kopayishda ota-ona organizmi qatnashadi. Ayol organizmida tuxum hujayra (ovotsit), erkak organizmida urug hujayra (spermatozoid) hosil boladi. Ushbu jinsiy hujayralarning yadrosida xromosomalarning toq (gaploid) toplami mavjud. Ikki xil jinsiy hujayralarning qoshilishi natijasida bitta yangi organizm hosil boladi. Ikkita organizmning irsiy moddasi (genomi) qoshilganligi uchun hosil bolgan avlodlar bir-biridan va ota-onalaridan irsiy jihatdan farq qiladi. Jinsiy kopayish irsiy xilma-xillikka olib keladi.
Erkaklarning jinsiy organlari. Erkaklarning jinsiy organlariga yorgoqda joylashgan moyak va uning ortigi, urug yoli, urug pufakchasi, prostata bezi kiradi. Moyaklar bir juft bolib, ular erkaklik jinsiy bezi hisoblanadi. Unda erkak jinsiy hujayralari  spermatozoidlar va jinsiy gormonlar testosteron (androsteron) ishlab chiqariladi.
Ayollarning jinsiy organlari. Ayollarning jinsiy organlariga tuxumdon, tuxum yoli (bachadon nayi), bachadon va qin kiradi (81- rasm). Tuxumdon bir juft bolib, ayol jinsiy bezi hisoblanadi. Unda ayol jinsiy hujayralari (tuxum hujayralar) va jinsiy gormon  esterogen pregesteron, esteron, estereol, estradiol ishlab chiqariladi.

Tuxumdonning postloq qismida koplab yosh jinsiy hujayralar bolib, ularning yetilgani tuxumdon toqimasini yirib, undan bachadon nayiga otadi. U mabodo erkak jinsiy hujayrasi bilan qoshilsa (urugiansa), yangi organizm paydo boladi. Uruglan-magan tuxum hujayra esa bachadonga otib yoriladi va qin orqali tashqariga chiqib ketadi. Bu vaqtda ayolda hayz korish yuzaga keladi. Shundan song tuxumdonda navbatdagi tuxum hujayra yetiladi.


\]saSC% ~? 