4-. XAZONREZGILIK



Awalgi paragrafda qayd qilinganidek, 0 zbekiston sharoitida
kuz kelishi bilan yashil bargli osimliklaming tashqi qiyofasi ozgara
boshlaydi. Kuzda juda kopchilik mevali va manzarali daraxt hamda
butalarning yashil barglari to kilishi
oldidan sargish, sargish-qizil va qongir-
Kuj ,ak qizgish rangga kirishini kop mart a
kuzatgansiz. 0 simliklar bargi nima
uchun rangini o zgartiradi? Bunda
hujayralarda qanday ozgarishlar sodir
bo ladi, degan savol tugiladi.
Kuz kelishi bilan kunlar qisqarib,
quyoshdan yerga keladigan yoruglik va
harorat kamayadi. Yoruglik va harorat
yetishmasligi tufayli xlorofill yemiriladi.
Natijada barg hujayralaridagi sariq,
qizil va binafsha rangdagi boyovchi
moddalar sezilarli bolib qoladi.
 Kuzgi barglarning hujayralaridagi
 xlorofill xloroplastlarga aylanishidan
 tashqari, osimliklarning hayoti uchun
zarur bolmagan zararli moddalar ham
to planadi. Ular hujayralarda yil boyi
turli jarayonlar davomida yigilib qolgan
chiqindi hisoblanadi. 0simliklar bargini
to kish yoli bilan bu moddalardan xoli

boladi. Aksincha, barglarda yoz boyi to plangan oziq moddalar
poya, urug(meva) va ildizlar hujayralarida saqlanadi.
Bahorda osimliklar mana shu to plangan moddalardan
foydalanib osish va rivojlanishda davom etadi.
Barglar qanday qilib to kiladi, degan savol tugiladi (15-
rasm).
img/res/15rasm.png










Barglar bandining novdada va birikkan joyida pokak hosil
boladi. Pokakning hosil bolishi barglaming tokilishidan darak
beradi. Yetilgan barglar kuchsiz shamol tasirida uzilib tushadi.
Barglarning to kilishida suv buglanishining ham ahamiyati
katta. Kech kuzda ildiz tuklari sovuq suvni sorib ololmaydi,
natijada osimliklarning yer ustki qismi suv bilan taminlanmay
qoladi. Barglar suv buglatishdan to xtaydi. Shunday qilib,
xazonrezgilik  barg to kish yoli bilan osimliklar qishga
tayyorlanadi.
Qishda osimliklarda tinim davri boshlanadi, yani oziq
moddalar hosil bolishi, shira harakati deyarli to xtaydi, nafas
olish sekinlashadi. Biroq, 0 zbekistonda va uning viloyatlarida
qish mavsumi doimo bir xilda  sovuq yoki iliq kelmaydi. Ayrim
davrlarda kuz iliq kelib, bir yillik va kop yillik otlar sib
chiqadi va osishda davom etadi. Yil boyi osib, barglari qishda
ham saqlanib qoladigan qulupnay, archa, qaragay, qoraqarag
ay singari doim yashil, qishin-yozin yam-yashil bolib
osadigan osimliklar ham kop uchraydi.
Archa yil davomida tangacha barglarini asta-sekin almashtirib
turadi. Lekin bu bizga sezilmaydi.