 IX bob. TERI
32 - . Terming tuzilishi va funksiyasi

? Qavatlari, vazifasi
Teri kop qavatli epiteley toqimasidan tashkil topgan bolib, odam tanasini tashqi tomondan orab turadi. Uning sathi orta yoshli odamlarda 1,5-2 m2 gacha boladi. Terming qalinligi tananing turli sohalarida turlicha boladi. Tananing orqa, son, qolning kaft, oyoqning tovon sohalarida terining qalinligi 4 mm gacha, qovoq terisi undan on marta yupqa  0,4 mm boladi. Teri uch qavatdan iborat: 1) epidermis  terining eng ustki qavati; 2) derma  asl teri qavati; 3) gipoderma  teriosti yog qavati (52- rasm).
Epidermis epiteliy toqimasining kop qavatli yassi hujayralaridan tashkil topgan. Uning ustki qavatidagi hujayralar tez-tez yemirilib (post tashlab), ularning orniga yangi hujayralar hosil bolib turadi. Epidermisning ustki qavati har 7-11 kunda butunlay yangilanadi.

Derma epidermisning tagida joylashgan bolib, biriktiruvchi toqimadan tashkil topgan. Unda juda kop mayda qon va limfa tomirlari, nerv tolalarining uchlari, retseptorlar, soch va tuk ildizlari, ter va yog bezlari, mayda muskul tolalari boladi.
Gipoderma asl teri qavatining tagida joylashgan bolib, u yumshoq biriktiruvchi toqima va yog moddasidan tashkil topgan.
Teri organizmda xilma-xil: himoya, sezish, ayirish, nafas olish va chiqarish, tana haroratining doimiyligini taminlash kabi funksiyalarni bajaradi.
Terming himoya funksiyasi. Teri odam tanasining ustki qismini qoplab turadi va uning ostida joylashgan barcha toqimalarni tashqi muhitning noqulay (kimyoviy, fizik, mexanik) tasiridan hamda mikroblar kirishidan himoya qiladi.
Terming sezish funksiyasi. Terida tort xil tasirni sezuvchi retseptorlar joylashgan: ular ogriqni, issiqni, sovuqni sezuvchi va taktil retseptorlardir. Teri retseptorlari tashqi muhitning turli xil tasiriga moslashish xususiyatiga ega.
Terining ayirish funksiyasi. Asl teri qavatidagi ter bezlarining soni tananing turli sohalarida har xil boladi. Ter bezlari ayirish funksiyasini bajaradi. Bir kecha-kunduzda katta odamda ortacha 500 ml ter ajraladi va uning tarkibida 2 g osh tuzi, 1 g atrofida azot qoldigi ajraladi. Tashqi muhit harorati yuqori bolgan sharoitda ter ajralishi kuchayadi. Bundan tashqari, odam tanasining harorati kotarilganda, jismoniy mehnat, sport mashqlarini bajarganda, ruhiy (emotsional) tasirlanish vaqtida ter ajralishi kopayadi.
Ayollar terisining kokrak sohasida bir juft sut bezlari joylashgan. Bu bezlardan ajraladigan sut tarkibida 1,5% oqsil, 4,5% yog, 6,5 % uglevodlar, 0,3 % har xil mineral tuzlar, 87 % suv hamda vitaminlar va har xil fermentlar boladi. Ona suti bola bir yoshga kirguncha unga asosiy va muhim oziq bolib hisoblanadi. Ona sutida antitelalar bolib, ular bolani har xil yuqumli kasalliklardan himoya qiladi, yani immunitet vazifasini bajaradi. Soglom ayolning kokrak bezlaridan bir kecha-kunduzda 11,5 1 va undan koproq sut ajraladi.
Terining nafas olish funksiyasi. Teri organizmda gazlar almashinuvida ishtirok etadi. Hujayra va toqimalarda moddalar almashinuvi natijasida hosil bolgan karbonat angidrid gazining 2 % i teri orqali, qariyb 98 % i nafas organlari orqali tashqi muhitga ajratiladi. Odam organizmiga bir kecha-kunduzda zarur bolgan kislorodning 1 % i teri orqali, 99 % i nafas organlari orqali qabul qilinadi.
Odam hammomda yuvingandan song ozini juda yengil sezishi terining nafas olishda ishtirok etishidan dalolat beradi, yani toza teri orqali nafas olish yaxshilanadi.
Terining tana harorati doimiyligini saqlashdagi funksiyasi.
Odam va yuksak hayvonlarning tana harorati deyarli doimiy bir xil saqlanadi, yani 36,236,8C atrofida boladi. Tashqi muhitning ob-havosi ozgarishidan qatiy nazar, soglom odamning tana harorati yuqorida korsatilgan darajada saqlanadi.
Ob-havo issiq bolgan vaqtda teridagi issiqni sezuvchi retseptorlar qozgalib, undagi qon tomirlarni kengaytiradi. Shuning uchun bunday vaqtda odamning terisi qizaradi. Odam kop terlaydi va teri orqali issiqlik ajralishi kopayadi.

ddWaSC%  