29-. BARGLARNING NAFAS OLISHI

Yashil barglar hujayrasida fotosintez jarayonida organik
moddalar hosil bolishi bilan bir qatorda nafas olish jarayoni
ham boradi. Demak, osimliklarning boshqa organlari qatori
barglari ham nafas oladi. Bunda ular xuddi hayvonlar kabi
havodan kislorod olib, karbonat angidrid gazini ajratib chiqaradi.
0simliklarning nafas olish jarayoni uning oziqlanishidan
keskin farq qiladi. Nafas olishda barglarda organik moddalar
hosil bolmay, aksincha, ular parchalanadi. Yana bir muhim
farqi, nafas olish uchun yoruglik talab etilmaydi. 0simliklar
kecha-kunduz uzluksiz nafas oladi. Kunduzi barglar hujayrasida
organik moddalarning hosil bolishi va hujayralarning nafas olish
jarayoni bir vaqtda otadi. Lekin bu jarayonlaming har ikkalasi
ham bizga sezilmaydi. 0tgan darslarda barglar hujayrasida organik
moddalar hosil bolishida kislorod ajralib chiqishini aytgan edik.
0simliklar ana shu oziq moddalar hosil qilish jarayonida ajratib
chiqargan kislorodning bir qismidan ozi nafas olishda foydalanadi
va karbonat angidrid gazi ajratib chiqaradi. 0simliklarning
nafas olishini tajriba qilib korish mumkin. Buning

uchun ogzi shisha plastinka
bilan mahkam berkiladigan
ikkita shisha stakan oling va
ularga yangi kesib olingan bargli
novdalarni soling. Har ikkala
stakan ichiga yonib turgan
chopni tushiring, choplar
o chmaydi, demak, stakan
ichidagi havoda kislorod bor.
Har ikkala stakanning ogzini
shisha plastinka bilan zich
berkiting. Stakanlaming birini yoruglik yaxshi tushib turadigan
joyga, ikkinchisini esa qorongu joyga qoying. Bir necha soatdan
keyin unga yonib turgan chopni tushirib, har qaysi stakan
ichidagi havoning tarkibini tekshiring. Tajribalardan xulosa
chiqaring va yozib oling (58-rasm).
img/res/58rasm.png




0 simlik  bir butun organizm. Uning hamma tirik hujayralari
nafas oladi va osib rivojlanadi.
