} 20-.Yashil bronza qongizining tashqi tuzilishi


Yashash muhiti va gavda bolimlari. Bahor va yoz oylarida dalalarda gullarning ustida yirik (uzunligi 1-2 sm) yashil qongizlarni korish mumkin. Qongiz tanasining ustki tomoni aitiroq-yashil, qorin tomoni esa qizgish tusda boladi. Bronza qongiz Yevropa va Osiyo qitasining deyarli hamma joyida uchraydi. Qongizni qolga olib korilganda uning xitin qobigi qalin va qattiq ekanligini sezish mumkin (42-rasm).




Bosh bolimi. Qongizning boshida ogiz va sezgi organlari joylashgan. Ogiz teshigini ustki tomondan kichik plastinka shaklidagi yuqori lab, yon tomondan bir juft yuqori va pastki jaglar, ostki tomondan pastki lab orab turadi (43-rasm). Pastki lab va paslki jaglar bir juftdan paypaslagichlar bilan taminlangan. Paypaslagichlar tuygu va tam bilish organlari hisoblanadi.



Qongiz boshining ikki yonida bittadan yirik murakkab kozlari boladi.  qaysi koz bir necha rningta zich joylashgan mayda oddiy kozchalardan iborat. Hasharotlar ham daryo qisqichbaqasi singari mozaik korish xususiyatiga ega. Kopchilik hasharotlar rangni yaxshi ajratib oladi. Kozlarining oldida yelpigichga oxshash moyloviari joylashgan. Erkak qongizning moylovi urgochilariga nisbatan yirikroq boladi. Moylovlar hid bilish organi hisoblanadi.

Kokrak bolimi. Hasharotlarning kokrak bolimi uchta bogimdan iborat. Ikkinchi va uchinchi kokrak bogimlarining ustki lomonida bir juftdan qanotlar joylashgan. Orqa lomondan kokrak bolimining faqat birinchi bogimi kozga tashlanadi. Kokrakning keying! ikki bogimi va qorin bolimi qattiq va qalin ustqanotlar bilan qoplangan. Bu qanotlar nozik pardasimon ostqanotlarni va yumshoq qorin bolimini himoya qilib turadi. Kopchilik qongizlarning ustki qanotlari ikki tomonga yoyilib, samolyot qanoti singari kotarish yuzasini hosil qiladi. Lekin bronza qongizining ustki qanotlari uchishda ishtirok etmaydi. Bu qanotlar qongiz uchganida ham tanasining orqa tomoniga yopishib turaveradi. Ustki qanotlar oldmgi qismining ikki chetida bittadan kemtik joyi boladi. Uchishdan oldin qongiz bu kemtiklar orqali ostki qanotlarni chiqarib yoyib oladi va tez-tez qanot qoqib, uchib ketadi.

Qongizlar va boshqa hasharotlarning har bir kokrak bogimiga qorin tomondan bir juftdan oyoqlar birikkan. Oyoqlari besh bogimli, oxirgi bogimi otkir tirnoqlar bilan taminlangan.

Yashash muhiti hasharotlarning tuzilishiga katta tasir korsatadi. Yerda ormalab yuradigan hasharotlar (qongizlar)ning hamma oyoqlari bir xilda tuzilgan. Sakrab harakat qiladigan chigirtkalarning orqa oyoqlari yogon va uzun boladi. Suv qongizi va suv qandalalari oyoqlari eshkakka aylangan. Tuproqda yashovchi buzoqboshining oldingi oyoqlari esa belkurakka oxshab kengaygan.

Qorin bolimi. Bronza qongizining qorin bolimi 8 ta bogimdan iborat. Qornini yelka tomondan ustki qanotlar yopib turadi. Ustki qanotlar ostidan faqat qorinning uchki qismi chiqib turadi. Qorin bogimlari tanasining ostki tomonidan kozga tashlanadi. Qorin bolimi kokrak bilan harakatsiz qoshilgan.

Hasharotlarning gavdasi bosh, kokrak, qorin bolimidan iborat. Boshida bir juft moylovlari, murakkab kozlari. ogiz teshigi atrofida yuqori va pastki lablar, yuqori va pastki jaglar joylashgan. Moylovlar hid bilish, jagiar oziqni uzib olish va chaynash hamda lab paypaslagichlar tam bilish va tuygu vazifasini bajaradi.

Kokrak bolimi uchia bogimdan iborat. 2- va 3-kokrak bogimlarida bir juftdan qanotlar, har bir bogimida esa bir juftdan yurish oyoqlari boladi. Qorin bolimi bogimlarga bolingan. Qongizlar qanotlarining 1-jufti qalinlashib, xitinlashgan ustqanot hosil qiladi.

My\aSC3 ` 