0'simlik - hayot manbayi.

I BOB. GULLI 0'SIMLIKLAR

l- . GULLI 0'SIMLIKLAR BILAN
UMUMIY TANISHISH

Gullari turlicha shakl va rangli gulqorgon
(gulkosa, gultoj), uning ichida ornashgan
changchi hamda urugiga ega bolgan, urug-
langandan so ng meva hosil qiladigan
osimliklarga gulli osimliklar deyiladi (6-rasm). Ular ildiz,
poya, barg, gul, meva va uruglardan tashkil topgan.
Yer yuzidagi gulli osimliklar 533 oila, 13000 turkum va
250 mingdan ortiq turni oz ichiga olishi aniqlangan. Bu osimliklarning
har biri oziga xos belgilari bilan bir-biridan farq
qiladi.
Gulli osimliklarning hammasi ham oz hayoti davomida
gullab meva tugadi.
0 simliklar dunyosi million yillar davomida turlicha iqlim
sharoitiga, tuproqqa va namlikka moslashib shakllangan. Uning
organlari, ichki tuzilishi, ajoyib xossalari, xususan, hayotiy
shakllari, yirik guli va mevasi,
ildizi, salobatli shox-shabbasi,
umrboqiyligi, hayvonlar
singari tirik mavjudotlar
bilan oziqlanishi, kelgusi
naslni oz bagrida voyaga
yetkazib, mustaqil hayotga
yollanma berishi kabi irsiy
belgilari bilan necha asrlardan
beri odamlami oziga jalb etib
keladi 

6-rasm. Gulli o'simlik g'o'za:
1-umumiy ko'rinish;
2-guli;
3- ko'sagi;
4- ochilgan ko'sagi.
img/res/6rasm.png











7-rasm. Hasharotxo'r o'simliklar:
img/res/7rasm.png










orolidagi o n yillar mobaynida
pishib yetiladigan,
ogirligi 25 kg ga yetadigan
seyshel palmasi yongoqlari,
tanasida 200 / gacha suv
saqlaydigan Meksika kaktuslari,
Kanar orollarida
6000 yilgacha umr koradigan
ajdar daraxtlari,
Sumatra orolidagi diametri
1 m ga yetadigan rafleziya kabi
ulkan gullar misol boladi.
Bunday ajoyibotlar oMkamizdagi
osimliklar orasida ham
koplab topiladi. Masalan,
jazirama issiqqa bardosh
b e rib , qum u y um la rid a
osadigan, barglari arang korinadigan saksovul va qandim,
poyasi suv tagida bolib, guli suv yuzasida ochiladigan nilufar,
hasharotlar bilan oziqlanadigan suv qaroqchisi, tabiat korki
bolgan qizil lola, kozagul, sallagul, chinnigul va jumagullar
(xolmon), noyob mevali osimliklardan yongoq, pista, bodom,
safsanlar, tabobatimiz gavhari hisoblangan chakanda, isiriq,
namatak, suvqalampir va boshqalar osimliklar dunyosining
ajoyib vakillaridir. Barcha gulli osimliklarda ildiz, poya, barg,
gul, meva va uruglarning b o lishi ularning o ziga xos
xususiyatidir.
Gulning tashqi qavati, odatda yashil rangli gulkosachabarglar
bilan oralgan boladi. Ulardan song rangli gultojbarglar
joylashadi. Gulning orta qismida changchilar, markazida esa
urug chi joylashadi.
Gulli osimliklarning xilma-xilligi ekologik sharoitning
ozgarishi bilan bogliq. Ular million yillar mobaynida ozgarib,
yangi muhitga, sharoitga moslasha borgan. Sharoit ozgarishi bilan
osimliklarda yangi muhitga xos belgilar paydo bolgan va bu
belgilar vaqt otishi bilan sekin-asta mustahkamlangan
(irsiylashgan). Natijada maxsus sharoitlarga moslashgan yangi
osimliklar (turlar, turkumlar, oilalar) paydo bolgan. Yangi
sharoitga moslasha olmagan osimliklar yoqolib ketgan.
Gulli osimliklar bundan 130 million yil avval ochiq urugli
osimliklaming qadimgi vakillaridan kelib chiqqan va yer yuzida
tezlik bilan tarqala boshlagan.
