Lo'li kampir uzoq jim qoldi, keyin yana Santyagoning qo'llaridan ushladi va kaftiga sinchiklab diqqat bilan qaradi.
- Hozircha men sendan haq olmayman, - dedi kampir nihoyat. - Biroq agar xazinani topsang, o'ndan biri meniki.
Bo'zbola sevinganidan kulib yubordi, tushiga kirgan xazina uning folbinga beradigan arzimas chaqalarini asrab qoldi. Bu kampir chindan ham lo'li: lo'lilarning bir qaynovi ichida, deyishadi.
- Bo'laqol, tushimning ta'birini ayt, - so'radi u.
- Oldin qasam ich. Xazinaning o'ndan birini menga beraman, deb qasam ich, keyin
ta'birini aytaman.
Qasam ichishiga to'g'ri keldi. Biroq kampir Muqaddas Masih yuragi tasviriga qarab qasamni takrorlashini talab qildi.
- Bu tush Umum Tilida, - dedi kampir. - Men uni ta'birlashga harakat qilaman, garchi bu juda qiyin bo'lsa-da. Ana shu mehnatim uchun men sendan xazinaning o'ndan birini so'rayapman. Eshit: sen Misrga borishing va o'zigning ehromingni topishing kerak. Men o'zim bu narsani eshitmaganman, biroq go'dak senga ularni ko'rsatibdimi, demak, haqiqatan bu bor narsalar. Ana endi jo'na - u yoqda sen o'zingning xazinangni topasan, boyib ketasan.
Santyago avvaliga hayron qoldi, keyin afsuslandi. Shu bo'lmag'ur gap uchun kampirni qidirib o'tirish shartmidi. Yaxshiyam, undan pul olmadi.
- Seni deb vaqtim bekor ketdi, - dedi u.
- Men ogohlantirdim: sening tushingni ta'birlash qiyin. G'aroyib ko'ringan narsa, sirtdan oddiyday tuyulsa-da, biroq uning mag'zini chaqishga faqat donolar qodir. Men dono bo'lmaganim uchun ham boshqa hunarni, masalan, kaftga qarab fol ochishni o'rgandim.
- Qanday qilsam Misrga bora olaman?
- Bu mening bosh og'rig'im emas. Men faqat tushni ta'birlay olaman, uni chinga aylantirish mening ishimmas. Aks holda shunday qashshoq yasharmidim, tuqqan qizlarimdan sadaqa so'rab.
- Agar Misrga bora olmasam-chi?
- Borolmasang - ko'rgan folim uchun sen beradigan haqdan quruq qolaman. Bu birinchi marta bo'layotgani yo'q. Endi jo'na, sen bilan gaplashadigan gap qolmadi.
Santyago lo'li kampirnikidan butkul hafsalasi pir bo'lib chiqdi va minbad tushlarga ishonmaslikka qaror qildi. Shu payt, ishlarga kirishish kerakligi xayoliga keldi: do'konga yo'l oldi, yegani ul-bul xarid qildi, kitobini qalinrog'iga almashtirdi, yangi vinoni tatib ko'rmoqchi bo'lib, maydondagi o'rindiqqa o'tirdi. Kun juda issiq edi, vino sehrli tarzda bo'zbolaning hovurini bosdi.
U qo'ylarini shahar chetida, yaqinda tanishgan do'stining molxonasi yonida qoldirdi. Viloyatning hamma joyida Santyagoning jo'ralari bor edi - shuning uchun ham u yurt kezib yurishni yaxshi ko'rardi. El oralasang yangi do'st orttirasan - u bilan har kuni ko'rishib turish hecham shart emas. Atrofingda doim bir xil odamlar bo'lsa - xuddi diniy maktabda o'qib yurgan paytdagiday - o'z-o'zidan ular sening hayotingga aralasha boshlaydi. Hayotingga aralashib turib, biroz vaqt o'tgach, uni o'zgartirgilari kelib qoladi. Agar sen ular xohlaganday bo'la olmasang - arazlashadi. Har kim o'zicha bu dunyoda aynan qanday yashash kerakligini aniq biladi.
Biroq hech kim o'zining shaxsiy hayotini negadir yo'lga sola olmaydi. Bu xuddi lo'li kampirning amaliga o'xshaydi, u tushlarni ta'birlaydi, lekin rostga aylantirishga qurbi yetmaydi.
Santyago quyoshning botishini kutishga qaror qildi, shundan so'ng qo'ylarni yaylovga haydasa bo'ladi. Movutchining qizi bilan uchrashishga hali uch kun bor. Hozir esa shu yerlik ruhoniydan almashtirib olgan kitobni o'qishga kirishdi. Kitob qalin edi, birinchi betida kimningdir dafn marosimi tasvirlangan va boz ustiga qahramonlarning ismlari shunaqa g'alatiki, ovoz chiqarib aytsang tiling qoqilib ketadi. "Agar bir kun kelib men kitob yozadigan bo'lsam, - o'yladi bo'zbola, - kitobimning har bir betida yangi qahramon bo'ladi, kitobxonlar kimning ismi qanaqaligini eslab ovora bo'lib o'tirmaydi". U endi kitobni ochib, marhumni qorga qanday ko'mishgani tasvirini berilib o'qiyotganida (tepadan quyosh ayovsiz kuydirib turganiga qaramay, Santyagoning eti junjikdi), bir qariya kelib, uning yoniga cho'kdi va uni gapga tortdi.
- Ular nima qilishayapti o'zi? - maydondagi odamlarni ko'rsatib, so'radi u.
- Ishlashayapti, - ro'yxush bermay javob qildi bo'zbola, go'yo o'zini berilib kitob o'qiyotganday ko'rsatib.
Aslida esa u muvutchining qizining ko'z o'ngida to'rtta qo'yning junini qanday qirqishini o'ylardi. Chunki qiz uning nimaga qodirligini ko'radi. Santyago bu manzarani tez-tez ko'z oldiga keltirar va har gal xayolida qiziqib qarab turgan qizga qo'yni dumidan boshlab boshi tomonga qirqib borish kerakligini tushintirardi. U yana bir qancha g'aroyib voqealarni ham xotirasida jamlab, qo'ylarni qirqayotib, ularni qizga aytib berishga chog'lanardi. Bu voqea-larni kitoblardan o'qib olgan edi, biroq bularni o'z boshidan kechirganday qilib aytib bermoqchi edi. Qiz hech qachon buning tagiga yetolmaydi: chunki u o'qishni bilmaydi-da.
Qariya juda qaysar chiqib qoldi. Chanqab ketganini aytib, bir qultum vino so'radi. Santyago ko'zani uzatib, shu bilan undan qutilishga umidlandi. Qayoqda - qariyaning jag'i battar ochildi, gurunglashgisi keldi. Ko'zani uzatayotib, bo'zboladan qanday kitob o'qiyotganini so'radi. Santyagoning boshqa o'rindiqqa o'tib o'tirgisi keldi, biroq otasi unga keksalarga doimo xushmuomalada bo'lishni nasihat qilgandi, shu bois u bir so'z demay kitobni qariyaga uzatdi: ehtimol, kitobning nomini to'g'ri o'qishni u bilar. Agar chol savodsiz bo'lsa, o'zi uni tinch qo'yar, noqulay holga tushib qolmay deb.
- Him... - dedi qariya kitobni qo'lida aylantirib ko'rarkan, go'yo bunday g'alati buyumga birinchi marta ko'zi tushganday. - Yaxshi kitob, zarur narsalar haqida, biroq nihoyatda zerikarli.
Santyago ajablandi: qariya, demak, nafaqat o'qishni bilarkan, hatto ayni shu kitobni o'qib chiqqan ekan. Nachora, agar chindan zerikarli bo'lsa, hali uni boshqasiga almashtirib olishga vaqt bor.
- Bu kitobda ham, deyarli boshqa barcha kitoblarda bor gaplar yozilgan, - davom etdi qariya. - Ya'ni odam o'z taqdirini o'zi tanlay olmasligi haqida. Bu kitobdagi bor gap odamlarni dunyodagi eng katta yolg'onga ishontirishdan iborat.
- Qanaqa u bu dunyodagi eng katta yolg'on? - ajablandi Santyago.
- Mana shunaqa: qandaydir lahzalarda hayotimiz tizgini qo'limizdan chiqib ketadi va uni beixtiyor taqdir boshqara boshlaydi. Uchiga chiqqan uydirma.
- Men uchun, nazarimda, buni tushunish qiyin, - dedi Santyago. - Meni, masalan, ruhoniy qilmoqchi bo'lishgandi, men esa cho'ponlikka ketdim.
- Shunisi ma'qul-da, - boshini sermadi qariya. - Sen yurt kezib yurishni yaxshi ko'rasan-ku.
"Mening fikrlarimni o'qiyotganga o'xshab gapiradi", - o'yladi bo'zbola. Bu orada qariya kitobni qaytib berishni xayoliga ham keltirmayotganday, bamaylixotir varaqladi. Faqat hozir Santyago qariyaning egnida arabcha yaktak borligini payqadi - aslida buning ajablanadigan joy yo'q: Tarifni Afrika qirg'og'idan torgina bo'g'oz ajratib turadi, uni bir necha soatda suzib o'tish mumkin. Arablarni shaharchada tez-tez uchratasan - ular bir nimalar sotib olishadi, bir kunda bir necha bor o'zlarining g'alati ibodatlarini amalga oshirishadi.
- Siz qaerliksiz? - so'radi u qariyadan.
- Hammaerlik.
- Bunday bo'lmaydi-ku, - e'tiroz bildirdi bo'zbola. - Hech kim hammaerlik bo'la olmaydi. Mana men, masalan, cho'ponman, dashtu dalalarni kezib yuraman, biroq bir joyda tug'ilganman, shaharchada, eski qasr turgan tog' yonidagi. Shu shaharchada men tug'ilganman.
- Xo'p, unday bo'ladigan bo'lsa, men Salimda tug'ilganman.
Santyago bilmasdi Salim qaerdaligini, biroq so'rab o'tirmadi, qizarib qolmay deb. U tashvishli qiyofadagi yo'lovchilar tinimsiz o'tib-ketib turgan maydonga tikilib qarab turdi.
- Xo'sh, Salimda hayot qanday?
- Odatdagiday.
Bilib olishning hech iloji yo'q edi. Faqat bunday shahar Andalusiyada yo'qligi ayon edi, aks holda Santyago uni eshitgan yoki ko'rgan bo'lardi.
- U yerda siz nima ish bilan mashg'ulsiz?
- Nima ish bilan mashg'ulman? - Qariya "qah-qah" otib kulib yubordi. - Men uni boshqaraman. Men - Salim podshohiman.
"Odamlarga bir balo dorigan o'zi, - o'yladi bo'zbola. - Haqiqatan, tilsiz qo'ylar bilan andarmon bo'lib yurganim ma'qul aslida, yemishi bilan suvi bo'lsa bas. Yoki kitob o'qiganim tuzuk - g'aroyib voqealarni bilib olasan, qachon xohlasang ochib o'qiyverasan. Biroq odamlar bilan qiyin: tomdan tarasha tushganday bir nimani aytadi, o'tirasan keyin ustingga mag'zava to'kilganday, nima deb javob berishni bilmay".
- Mening ismim Malkisidq, - ming'irladi qariya. - Qo'ying nechta?
- Ko'p, - mujmal javob qildi Santyago.
- To'g'risi qancha? Demak, senga mening yordamim kerakmas, qo'ying yetarli, deb hisoblasang.
Bo'zbolaning chindan jahli chiqdi. Hech qanday yordam so'rab o'tirmadi. Gapni qariyaning o'zi boshladi-da, avval vino so'radi, keyin kitobni ko'ray dedi, endi unga gurung berishing kerak.
- Kitobni bering, - dedi u. - Men yo'lga chiqishim kerak.
- Menga otaringning o'ndan birini bersang - xazinaga qanday yetib borishni o'rgataman.
Tuyqusdan bo'zbolaga hammasi ayon bo'ldi-qoldi. Lo'li kampir undan sariq chaqa ham so'ramadi, demak, qariya - u, ehtimol kampirning eri, o'zi ham lo'li bo'lsa kerak, bir dunyo yolg'on-yashiq gaplarni to'qib, ko'proq pul undirish uchun atay jo'natilgan. Biroq Santyago gapga og'iz juftlashga ulgirmay, qariya yerdan bir shoxchani olib, qumga nimalarnidir chizdi. U egilgan chog'da ko'kragida nimadir shunaqa nur taratib yaraqladiki, bo'zbola bir lahza ko'r bo'lib qoldi. Biroq qariya qartaygan yoshiga mos bo'lmagan bir harakat bilan libosiga burkanib oldi, Santyagoning ko'zi ko'ra boshlaganda, u oyoqlari ostida qariya chizgan shakllarni ko'rdi. Kichkina shaharning bosh maydonini qoplagan qumda u ota-onasining ismlarini va o'zining butun hayotini ayni daqiqalargacha - bolalikdagi o'yinlari-yu diniy maktabdagi sovuq kechalarni - hamma-hammasini o'qidi. U do'kondor qizining ismini o'qidi, buni endi bilishi edi. U hali hech kimga aytmagan narsalarni: bir safar ki-yik ovlash uchun otasining miltig'ini so'ramasdan olganini va hayotida dastlab, faqat bir marta ayol bilan tunaganini o'qidi.
"Men - Salim podshohiman", - yodiga tushdi uning.
- Nega podshoh cho'pon bilan gaplashib o'tiribdi? - xijolatomuz, yuvosh tortib so'radi Santyago.
- Buning sabablari ko'p, biroq eng asosiysi shuki, sen o'z Taqdiring yo'lidan borishga qodirsan.
- Bu qanaqa Taqdir? - so'radi bo'zbola.
- Barcha odamlar, hali navqiron paytlarida, o'z Taqdirini bilishadi. Umrning bu pallasida hamma narsa tushunarli va o'zlari xohlagan ishni amalga oshirishga intilishdan qo'rqishmaydi. Biroq vaqt o'tishi bilan bir sirli kuch ularni o'z Taqdirini yuzaga chiqarishga erishishning iloji yo'qligiga ishontirishga kirishadi.
Qariyaning gaplari Santyagoga unchalik ta'sir qilmadi, biroq "sirli kuch" uni qiziqtirib qoldi - do'kondorning qizi buni eshitsa, og'zi ochilib qoladi.
- Bu kuch aftidan yomonlikka yo'g'rilgan. Biroq amalda u odamlarni o'z Taqdirini qanday yuzaga chiqarishga yo'naltiradi. Bu kuch uning ruhi va irodasini shunga tayyorlab boradi. Bu sayyorada bir ulug' haqiqat mavjud: sening kimligingdan va nima qilayotganingdan qat'i nazar, qachonki sen bir nimani chin yurakdan istasang, bunga erishasan, chunki shunday istak Olam Qalbida ham yaraladi. Va bu sening Yerdagi nasibangdir.
- Hatto agar men faqat yurt kezib yurishni yoki do'kondorning qiziga uylanishni xohlasam hammi?
- Yoki xazinani qidirsang-da. Olam Qalbi inson baxtidan oziqlanadi. Baxtidan, biroq ayni paytda g'amidan, havasu hasadidan, rashkidan ham. Odamning yakka-yagona majburiyati: o'z Taqdiri yo'lidan oxirigacha borish. Hammasi - shunda mujassam. Yodingda tut, sen biror narsani istagan paytda butun Olam sening istaging amalga oshishiga yordam beradi.
Biroz muddat ular maydonga va o'tib-ketib turgan odamlarga jim qarab o'tirishdi. Jimlikni birinchi bo'lib qariya buzdi:
- Xo'sh, shunday qilib nega endi sen qo'y boqishga qaror qilding?
- Chunki, dunyo kezib yurishni yaxshi ko'raman.
Qariya maydon burchagiga qizil kajavasi bilan kelib to'xtagan makkabodroq sotuvchiga ishora qildi:
- Bolaligida u ham dunyo kezishni orzu qilgan. Biroq keyin makkabodroq sotib, pul topishni afzal bildi. Qarigach, u Afrikada bir oyni o'tkazdi. O'z orzusini amalga oshirishi uchun odamda hamma vaqt imkon bo'lishini tushunish unga nasib etmagan.
- Uning cho'ponlik qilgani ma'qul edi, - dedi Santyago.
- Bu haqda u o'yladi. Biroq so'ng yaxshisi savdo-sotiq bilan shug'ullanishga qaror qildi. Savdogarlarning boshida kapasi bor, cho'pon-cho'liqlar esa ochiq dalada tunaydi. Qizlarning ota-onalari ham kuyovlari cho'pon emas, savdogar bo'lishini xohlashadi. Santyago movutchining qizini esladi va yuragiga igna sanchilganday bo'ldi. Albatta, qiz yashayotgan o'sha shaharda kimdir qizil kajava bilan izg'ib yurgandir.
- Bundan kelib chiqadiki, odamlarning cho'ponlar va makkabodroq sotuvchilar haqidagi fikrlari Taqdir yo'li haqidagi fikrdan muhim ekan-da.
Qariya yana kitobni varaqladi va aftidan, o'qiy boshladi. Santyago uzoq kutdi, keyin bari bir qariyani chalg'itishga qaror qildi, chunki oldin chol ham uni kitob-dan chalg'itgandi:
- Nima uchun siz men bilan bu haqda gaplashayapsiz?
- Chunki sen o'zingning Taqdiring yo'lidan borishga urinding. Biroq hozir undan chekinishga tayyorsan.
- Siz har doim shunday daqiqalarda paydo bo'lasizmi?
- Har doim. Boz ustiga boshqa shaklu shamoyilda ham ko'rinishim mumkin. Gohida to'g'ri qaror tarzida, gohida ma'qul fikr tarzida. Gohida esa, hal etuvchi daqiqada, men boshi berk ko'chadan chiqish yo'lini aytaman. Barini eslab qololmaysan. Biroq odatda odamlar mening paydo bo'lganimni payqashmaydi.
Qariya o'tgan hafta bir tilla qazuvchi qoshida tosh shaklida paydo bo'lgani haqida hikoya qildi. Bir paytlar bu odam hammasini tashlab, zumrad qazib topish uchun yo'l olgan. Daryo qirg'og'ida besh yil rosa ter to'kkan va bir dona bo'lsa-da, zumrad toparman, deb 999 999 toshni maydalagan. Va shunda hafsalasi pir bo'lib, orzusidan voz kechishga ahd etgan, bu payt uning poyida faqat bittagina tosh qolgandi - va u shu toshning ichidan o'zining zumradini topardi. Shunda qariya aralashishga va o'z Yo'lidan mardona ketayotgan tilla izlovchiga yordam berishga qaror qildi. U toshga aylandi, uning oyog'i ostiga yumalab keldi, biroq tilla izlovchi, besh yildan beri besamar ter to'kayotganidan g'azabga minib, oyog'i bilan toshni tepib yubordi. Biroq shunday kuch bilan tepdiki, tosh boshqa bir toshga urilgancha yorilib, dunyoda tengsiz go'zal zumrad quyosh nurida yaraqlab ketdi.
- Odamlarga o'z hayotlarining mohiyati juda erta ayon bo'lib qolganday tuyuladi, - dedi qariya va Santyago uning ko'zlaridagi g'amni ilg'adi. - Ehtimol, shuning uchun ham ular bundan juda erta voz kechishar. Nachora, dunyo shunday qurilgan.
Shu payt bo'zbola gurung xazina haqidagi gapdan boshlanganini esladi.
- Ma'danni soy va daryolar yuzaga olib chiqadi, ayni soy va daryolar ularni yer qa'riga bekitadi, - dedi qariya. - Agar o'zingning xazinang haqida batafsil bilging kelsa - suruvingdagi qo'ylarning har o'ntasidan birini menga ber.
- Balki topsam, o'sha xazinaning o'ndan birini berganim tuzukdir?
- Qo'lingda yo'q narsani va'da qilish, uni qo'lga kiritishga jahd etish demak, - dedi qariya ginali ohangda.
