20- .  Rossiyasining tashqi siyosati

Podsho Rossiyasi mustamlakachi davlat

Rossiya ham qudratli mustamlakaclii 
latlardan biri bo'lgan. Bosqinchilik uruslilari
yoli bilan ulkan imperiya vujudga keltirildi.
Ayni paytda, Rossiya mustamlakacliilik imperiyasi Buyuk Britaniya
yoki Fransiya mustamlakacliilik imperiyasidan farq qilardi.
Bu farq  Rossiya bosib olgan hududlaming imperiya tarkibiga
bevosita qosliib olinishida edi. Shu tufayli Rossiyaning okean
yoki dengizorti mustamlakalari yoq edi.
Chunonchi, 0 rta Osiyoning bosib olingan qismi imperiya
tarkibiga qosliilib, bu hududda Turkiston general-gubematorligi
taslikil etilganligi sizga ,,0 zbekiston tarixidan malum.
Rossiya bosqinchilik siyosatining asosiy yonalishlari Bolqon,
Uzoq Sharq, Turkiyaga qaraslili Qora dengiz bilan 0 rta dengizni

boglovchi Dardanell va Bosfor bogozlari hamda 0 rta Osiyoda oz
hukmronligini omatish edi.
Rossiya XIX asming 70-yillaridan keyin ham 0 rta Osiyoda
bosqinchilik siyosatini davom ettirdi. 1873-yilda Xiva xonligi vassal
davlatga aylantirildi. 0 rta Osiyo 1885-yildatolaboysundirildi

Rossiya - Turkiya urushi

1875-yilda Gersegovina va Bosniyada Turkiya
 mustamlakachiligiga qarshi qozgolon
kotarildi. Ular milliy mustaqillik talab
qildilar. Bolgariyada ham shunday qozgolon kotarildi. Biroq,
qozgolon shafqatsizlik bilan bostirildi.
Bolqon inqirozi buyuk davlatlaming manfaatini yana bir bor
to qnashtirdi.
1876-yil Serbiya-Turkiya urushida Turkiyaning qoli baland
kela boshladi. Shunday sharoitda Rossiya Turkiyadan Serbiya bilan
yarash bitimi imzolashni va armiyasini demobilizatsiya qilislini
talab etdi. Biroq, Turkiya bu talabning bajarilisliini paysalga soldi.
Nihoyat, Rossiya bu masalada Turkiyaga ultimatum topsliirdi.
Shu tariqa, Serbiya halokatdan saqlab qolindi.
Turkiya Serbiya bilan tinchlik shartnomasi tuzgan bolsa-da,
oz armiyasini demobilizatsiya qilmadi. Bu Rossiya uchun ayni
muddao boldi. Rossiya 1877-yilning 24-aprel kuni Turkiyaga
urush elon qildi. Serbiya va Chemogoriya ham urush harakatlarida
qatnashdi. Rossiya Turkiyaga katta talafot yetkazdi. 1878-yil
yanvarda Rossiya armiyasi Adrianopolni ishgol qildi.
Rossiyaning muvaffaqiyatlari Buyuk Britaniyani tashvishga
solib qoydi va u oz harbiy kemalarini Marmar dengiziga kiritdi.
Rossiya armiyasi Konstantinopol shahriga bostirib kirsa, Rossiya
bilan diplomatik aloqasini uzishini malum qildi.

San - Stefano shartnomasi

1878-yilda San-Stefanoda Rossiya- Turkiya
shartnomasi imzolandi. Shartnoma Bolqon yarimorolining siyosiy xaritasini tubdan
o zgartirib yubordi. Chunonclii, Bolgariya Turkiyaga nomigagina
qaram, amalda esa mustaqil davlatga aylandi. Chemogoriya, Serbiya
va Ruminiya to la mustaqil davlatlar deb tan olindi. Turkiyaning
Rossiyaga 1 mlrd. 410 mln. mbl tovon to laslii belgilandi.
Biroq, San-Stefano shartnomasini jahon hakami  Buyuk
Britaniya tan olmadi. U bu shartnomani qayta korib chiqishni ta lab
etdi. Germaniya va Avstriya-Vengriya ham bu talabga qoshildilar.
Yakkalanib qolgan Rossiya xalqaro kongressBerlin kongressi
chaqirilishiga noiloj rozi boldi.

Berlin kongresi

Kongress 1878-yilning 13-iyunida ocliildi.
Unda Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya,
Rossiya, Avstriya-Vengriya, Italiya va Turkiya delegatsiyalari
qatnashdi.
Kongressda Berlin traktati deb nomlangan hujjat imzolandi.
Bu hujjat Rossiyaning San-Stefano shartnomasi natijasida qolga
kiritgan katta muvaffaqiyatlarining ahamiyatini kamaytirib
yubordi. Chunonchi, Buyuk Britaniya harbiy kemalari Qora
dengizga kirish huquqiga ega boldi, Kipr oroli Buyuk Britaniyaga,
Bosniya va Gersegovina Avstriya-Vengriyaga inom etildi. Bolgariya
ikkiga bolib yuborildi. Ayni paytda, Turkiya tolashi lozim boIgan
tovonning katta qismi evaziga Rossiyaga Kavkazning Botumi, Kars
va Ardagan hududlari berildi. Chernogoriya, Serbiya va
Ruminiyaning davlat mustaqilligi tan olindi.

Uzoq sharq siyosati

Rossiya savdo-sanoat doiralari Uzoq Sharqning
qolga kiritilishidan manfaatdor edilar.
Shuning uchun ham Amurboyi va Primorye olkasini bosib oldi.
Shu sababli Rossiya Yaponiya bilan yaxslii munosabatda bolishga
intildi. Chunonchi, AQSH, Buyuk Britaniya va Fransiyaning
Yaponiyaga qarshi qaratilgan harbiy ekspeditsiyalarida ishtirok etmadi.
1872-yilda Yaponiyaga doimiy vakil ham tayinladi. 1875-yilda
Yaponiya hukumati Janubiy Saxalinga boIgan davosidan voz kecliish
sharti bilan Kuril orollarining shimoliy qismini Yaponiyaga berilishi
togrisida shartnoma tuzishga muvaffaqboldi.

0rta Osiyo masalasida 
qarama- qarshiliklar

70-yillarda podsho hukumati bilani Britaniya
 hukumati  rtasida  rta Osiyodagi ta sir
doiralarini aniqlash uchun muzokaralar
boshlandi va bu 1873-yil bitim tuzish bilan yakunlandi. Unga kora,
Rossiya Afgonistonni oz tasiridan tashqari, deb tan oldi. Buyuk
Britaniya esa Xivaga davo qilmaydigan boldi.
1878-yilda Buyuk Britaniya Afgonistonga qarshi bosqinchilik
harakatlarini boshladi. Biroq, afgon xalqi bosqinchilarga qarshi
qozgolon kotardi. Qozgolonga Afgonistonning Rossiya tasirida
bolgan siyosiy arbobi Abduralimon boshchilik qildi. Qozgoloncliilar
tez orada inglizlar ustidan galaba qozondilar. Bu maglubiyatdan
song Buyuk Britaniya hukumati Abdurahmonni Afgoniston
amiri deb tan olishga majbur boldi.
0 zining strategik maqsadiga erishgan Rossiya hozirgi Turkmenistan
hududlarini bosib olishga kirishdi. 1880- yilda Rossiya
qosliinlari general Skobelev boshchiligida yurish boshladi. 1881-
yilda shiddatli janglardan keyin Koktepa qalasi egallandi. Ayni
paytda, turkman qabilalari ortasidagi ozaro kelishmovcliiliklar,
ulaming yagona kuch sifatida birlasha olmaganliklari ham Rossiyaga
juda qol keldi.
Natijada, 1885-yilda Kuslika shalirini bosib oldi. Shundansong
Buyuk Britaniya va Rossiya o rtasida Afgonistonning taqdiri va uning
chegarasini belgilash masalasi hal etildi. 1891-yilda Rossiya bosib
olgan 0 rta Osiyo hududi va Afgoniston ortasidagi chegaraning
Pomirdan o tishi haqidagi shartnoma imzolandi.

Rossiya - Yapon urushi

Rossiya-Yaponiya munosabatlari Xitoy va
Manjuriya tufayli tobora keskinlashdi.
Ertami-kechmi bu ikki davlat ortasida
urush kelib cliiqishi muqarrar bolib qoldi.
Buni yaxshi anglagan Yaponiya endi buyuk davlatlar bilan
yaqinlashish yollarini izlay boshladi. Va, nihoyat, 1902-yilda
Yaponiya-Buyuk Britaniya bitimi imzolandi. Ular har qanday sharoitda
ham bir-birini qollab-quwatlashga kelishib oldilar.
AQSH Yaponiyani Rossiyaga qarshi ragbatlantira boshladi.
Harbiy jihatdan urushga tayyor bolgan Yaponiya harbiy floti 1904-
yilda urush elon qilmay turib, Port-Arturdagi Rossiya harbiy dengiz
kuchlariga hujum qildi va unga katta talafot yetkazdi.
Rossiya harbiy-iqtisodiy jihatdan urushga tayyor emas edi.
Buning oqibatida ham dengizda, ham quruqlikda maglubiyatga
ucliradi. Nihoyat, Port-Artur ham taslim bo1di. 1905-yil 15-mayda
Susima yonida rus floti yakson qilindi. Shu tariqa deyarli butun Tinch
okean floti halokatga uchradi.
Shunday sharoitda Rossiyaning Yaponiya bilan tinchlik shartnomasini
imzolashdan boshqa iloji qolmadi.
AQSH vositachiligida 1905-yilning 23-avgustida shunday
shartnoma imzolandi.
Shartnomaga kora, Rossiya Koreyani Yaponiya tasir doirasi
deb tan oldi.
Yaponiya Port Artumi ijaraga olish huquqiga ega boldi. Saxalin
orolining janubiy qismi Yaponiyaga berildi.
Ayni paytda, Yaponiyaning Rossiya tomoni tovon to lashi
haqidagi talabi rad etildi.

Demobilizatsiya  harbiy xizmatdan boshatish.
Traktat  xalqaro shartnoma, bitim.
Ultimatum  bir davlatning ikkinchi davlatga qoyadigan qatiy talabi.
