5- . Angliyada qirol hokimiyatining kuchayishi 

Mutlaq monarxiya. 

Mutlaq monarxiya (absolutizm) -- oliy 
hokimiyatning huquqi hech qanday qonun bilan cheklanmagan 
yagona bir shaxs -- monarx qo'lida to'planishidir. 
Boshqaruvning mutlaq monarxiya shakli siyosiy tarqoq mamlakatni 
yagona markaziy hokimiyat qo'l ostida birlashtirish natijasida vujudga
 keldi. Mutlaq monarxiya mamlakat tarqoqligiga barham berdi. Chu- 
nonchi, qirol Genrix VIII Tyudor (1509--1547) butun mamlakatni yagona 
markaz -- Londonga bo'ysundirdi. 
Aynan mutlaq monarxiya feodallarning o'zaro ichki urushlariga 
barham bergan. Tyudorlar sulolasidan chiqqan yangi qirollar feodallar 
qo'shinlarini tarqatib yubordi. 
Bo'ysunishni istamagan feodallarning qo'rg'onlarini yer bilan yakson 
qildi. Isyonchilarning yerlari tortib olindi va qirollik mulkiga qo'shib 
yuborildi. 
Shaharlarning huquqlari cheklab qo'yildi. Toifaviy-vakillik organi 
bo'lmish parlament butunlay bo'lmasa-da, o'z ahamiyatini yo'qotdi. 
Yangi soliqlar joriy etish masalasidagina parlament roziligining shartligi 
belgilab qo'yildi. 
Angliya qirollari veto huquqiga ega edilar. Bu huquq ularga par- 
lamentning har qanday qarorini taqiqlay olish imkonini berardi. Mamlakat 
ichki va tashqi siyosatining asosiy yo'nalishini parlament emas, tarkibini 
qirol tuzadigan Maxfiy Kengash belgilar edi. 

XVI asrning Angliya tarixidagi o'rni. 

XVI asr Tyudorlar sulolasi 
asri bo'ldi. Bu yuz yillik Angliya tarixida chuqur iz qoldirgan uch 
yirik tarixiy hodisa bilan ajralib turadi. Bular -- reformatsiya, mutlaq 
monarxiyaning kuchayishi va dengizda Angliya hukmronligining 
o'rnatilishi edi. 
Angliyada reformatsiya qirol Genrix VIII hukmronligi davriga to'g'ri 
keldi. Angliyada reformatsiya xalqning talabi bilan emas, balki qirolning 
xohish va irodasi bilan amalga oshirildi. 
Genrix VIII qirol hokimiyatini yanada mustahkamlash uchun 
cherkovni yerdan va boshqa mol-mulklardan mahrum etish haqida 
farmon chiqardi. Ularga qarashli bo'lgan yerlarning 2/3 qismi sotib 
yuborildi. 
Angliyada protestantlik ta'limotiga amal qiluvchi cherkov anglikan 
cherkovi deb ataldi. 
Qirol cherkov boshlig'i deb e'lon qilindi. Rim Papasi hokimiyati 
inkor etildi. Katolik cherkovining boyliklari tortib olindi. 

Kontrreformatsiya. 

Genrix VIII ning qizi Mariya o'z hukmronligi 
davrida (1553--1558) kontrreformatsiya o'tkazishga urindi. U o'zining 
cherkov boshlig'i ekanligidan foydalanib, protestantlikni shakkoklik deb 
e'lon qildi va katolik cherkovini tiklashga kirishdi. 
Mariya parlamentning Angliyada Rim Papasi hokimiyatini qayta 
tiklash haqidagi qarori chiqarilishiga erishdi. Ayni paytda shakkoklikka 
qarshi o'rta asrlar qonunlari qayta tiklandi. Mamlakatda qatag'on 
boshlandi, katolik dushmanlari olovda yondirildi. Shunday sharoitda 
ko'pchilik protestantlar Germaniya va Shveytsariyaga qochib ketib jon 
saqladilar. Mariyaning qatag'on siyosati mamlakatda norozilikni 
kuchaytirib yubordi. 
Hukmron tabaqalar endi Genrix VIII ning boshqa qizi Yelizavetani 
qirollik taxtiga o'tqazishga qaror qildilar va Mariya vafotidan so'nggina bunga 
erishdilar. 

Angliya Yelizaveta hukmronligi davrida (1558--1603). 

Yangi qirolicha ajoyib shaxsiy sifatlarga, kuchli irodaga va qobiliyatga ega edi. 
Yelizaveta I protestantlikni davlat dini 
deb e'lon qildi. Qirolichaning o'zi 
Cherkov va dunyoviy ishlarning oliy 
hukmdori unvonini oldi. Cherkov ibo- 
datlari endi xalqning katta qismiga 
tushunarsiz bo'lgan lotin tilida emas, 
balki ingliz tilida o'tkaziladigan bo'ldi. 
Yelizaveta I ning asosiy vazifalaridan 
biri mamlakat yaxlitligini mustah- 
kamlash edi. 

Dengiz hukmronligi uchun kurash. 

Angliyaning bu davrdagi ashad- 
diy dushmani katolik Ispaniyasi edi. 
Ispaniya qiroli Filipp II shakkok 
Angliya qirolichasi Yelizaveta I ga nafrat 
bilan qarardi. Bu davrda Gollandiyada 
Ispaniya zulmiga qarshi harakat boshlanganda Yelizaveta I Gollandiya tarafida 
turdi. Oxir-oqibatda bu ikki davlat o'rtasida 1588- yilda urush kelib chiqdi. 
(Bu haqda 2-  da ma'lumot olgansiz). Bo'lib o'tgan jangda Angliya g'alaba 
qozondi. 
Bu mag'lubiyatdan so'ng Ispaniya o'zini qayta o'nglay olmadi. Angliya 
esa Yevropaning buyuk davlatiga va dengiz hukmdoriga aylandi. Angliya 
uchun XVI asr ana shunday yakunlandi. Reformatsiya nihoyasiga yetdi. 
Yelizavetaning o'limi bilan Tyudorlar sulolasining hukmronligi ham barham 
topdi. Taxtga Tyudorlar sulolasiga qarindosh Shotlandiya qiroli Yakov VI 
5- rasm. 
Qirolicha Yelizaveta I. 
Styuart o'tqazildi. Shu tariqa Angliyada Styuartlar sulolasi hukmronligi 
boshlandi. 

Veto (lotincha -- taqiqlayman) -- davlat boshlig'ining biror 
qonunni yoki qarorni kuchga kirishdan to'xtatib qo'yish 
huquqi. 
Kontrreformatsiya -- XVI--XVII asrlar o'rtalarida Yevropada 
Rim Papasi rahnamoligida reformatsiyaga qarshi qaratilgan 
diniy-siyosiy harakat. 
Monarxiya (yunoncha -- yakka hokimlik) -- cheklanmagan 
huquqqa ega bo'lgan yakka shaxs boshqaradigan davlat. 
