4- . Yevropada reformatsiya. Germaniyada 
dehqonlar urushi 

Reformatsiya haqida. 

Reformatsiya -- XVI asrda katolik 
cherkovi ta'limotini isloh qilish maqsadida Germaniyada bo'lib o'tgan 
va XVII asrning birinchi yarmida G'arbiy Yevropaning qator 
davlatlariga ham yoyilgan ijtimoiy harakatdir. Bu harakat oqibatida katolik 
cherkovida bo'linish yuz berdi. Zamon ruhiga mos, mutaassiblik va 
aqidaparastlikdan xoli, isloh qilingan yangi oqim -- protestantlik vujudga 
keldi. 
Xo'sh, nega reformatsiya yuz berdi? 

Katolik cherkovining mavqei haqida. 

XVI asr boshlarida ham 
katolik cherkovi qudratli edi. Rim Papasining qudratini qavmlarning faqat 
xudoga chuqur va sidqidildan ishonishigina belgilab qolmagan. Bu qudrat 
asosida Rim katolik cherkovining behisob boyliklarga egaligi ham yotardi. 
Zero, hamma -- oddiy dehqondan tortib, to qudratli knyazlargacha o'z 
daromadining 1/10 qismini cherkovga tortiq qilardi. Ayni paytda cherkovning 
o'zi ham katta yer-mulk egasi edi. Bundan tashqari, indulgensiya savdosi 
ham cherkovga katta daromad keltirardi. 
Bu savdo orqali cherkov faqat sodir etilgan gunohnigina emas, kelajakda 
qilinishi mumkin bo'lgan gunohni ham kechirardi. 

Reformatsiyaning shart-sharoiti. 

XVI asrda Angliya va Fransiya 
qirollari mutlaq hokimiyatga ega bo'lib olgan bo'lsalar, Germaniyada 
siyosiy tarqoqlik hukm surardi. Ya'ni, u mayda-mayda davlatlarga 
(knyazliklarga) bo'linib ketgan edi. Shu sababli, Germaniya imperatori 
amalda real hokimiyatga ega bo'lmagan. Shuning uchun ham Ger- 
maniyada katolik cherkovining ta'siri hamon qudratliligicha qolayotgan 
edi. Germaniya aholisi, ham o'z hukmdorlariga, ham cherkovga tinka- 
madorni qurituvchi soliq to'lardi. Bundan tashqari, katolik cherkovi 
Germaniyada katta mol-mulkka ham ega edi. Arxiyepiskop va 
yepiskoplar esa amalda mustaqil knyazlar sanalardi. Germaniya 
imperatorini saylab qo'yadigan 7 nafar eng qudratli knyazning 3 nafari 
arxiyepiskoplar edi. Rim cherkovi o'z daromadining katta qismini 
Germaniyadan olgan. Imperatorning esa Rimga yuboriladigan soliqlar 
miqdorini kamaytirishga kuchi yetmagan. Qolaversa, katolik cherkovi 
Germaniya taraqqiyoti to'sig'iga aylangan siyosiy tarqoqlik va 
krepostnoylik munosabatlarining tayanchi ham edi. 
Yuqorida qayd etib o'tilgan omillar Germaniyada umumiy norozilikni 
keltirib chiqargan. Umumiy norozilikning yuzaga kelishiga shuningdek, 
katolik marosimlarini bajarishning og'irlashtirib yuborilganligi ham sabab 
bo'lgan. 

Martin Lyuterning faoliyati. 

Reformatsiya 1517- yilda Ger- 
maniya aholisining katolik cherkovini isloh (reforma) qilishni talab qilib 
chiqishidan boshlandi. Reformatsiyani knyazlarning bir qismi, 
shaharliklar va dehqonlar qo'llab-quvvatladilar. Reformatsiya to'l- 
qinining kuchayishiga Vittenberg universitetida ilohiyotdan dars 
beruvchi Martin Lyuter ta'limoti katta ta'sir ko'rsatdi. U 1517- yili 
cherkov eshigiga o'zining dindorlarga qarata yozgan mashhur 95 
tezis deb atalgan xitobnomasini yopishtirib qo'ydi. Xitobnomada 
indulgensiya savdosi qattiq qoralangan, Germaniyadagi cherkovni Rim 
Papasi qaramog'idan ozod etish talab 
etilgan, cherkovning esa kam chiqim 
cherkov bo'lishi yoqlangan edi. 
Martin Lyuterning 95 tezisi butun 
Germaniyani to'lqinlantirib yubordi. 
Ko'p o'tmay u cherkov Papasiz 
ham yashashi mumkin, deb baralla aytdi 
va bundan keyin Rimga soliqdan 
tushgan pullarni yubormaslikni taklif 
etdi. Bu qilmishlari uchun Rim Papasi 
Lyuterni shakkoklikda aybladi va 
Germaniyaga uni la'natlovchi yorliq 
yubordi. Biroq xalq Lyuterni qo'llab- 
quvvatlayotganligi uchun bu yorliqni 
4- rasm. Martin Lyuter. 

Germaniya bo'ylab tarqatishning iloji bo'lmadi. Aksincha, M. Lyuter 
Papaning uni cherkovdan chetlashtirganligi to'g'risidagi qarorini talabalar 
ko'z o'ngida yoqib yubordi. Bu uning katolik cherkovi bilan aloqani 
butunlay uzganligini anglatar edi. 
M. Lyuter imperatorlik sudiga chaqirildi. Imperator undan o'z 
ta'limotidan voz kechishini talab qildi. Biroq Lyuter imperator talabini 
bajarmadi. Aksincha, Papaga bo'ysunishdan va indulgensiya savdosini 
ma'qullashdan bosh tortdi. 

Katolik cherkovidagi bo'linish. 

Reformatsiya natijasida Rim 
katolik cherkovida bo'linish yuz berdi. Xo'sh, bu qanday sodir bo'ldi? 
Tez orada Germaniyada katolik cherkovining zulmiga va zo'ravon- 
ligiga qarshi boshlangan harakat ommaviy tus oldi. 1524- yilda esa 
bu harakat hatto dehqonlarning krepostnoylik zulmiga qarshi urushiga 
aylanib ketdi. Qo'zg'olonning yetakchisi ruhoniy Tomas Myunser edi. 
Garchand dehqonlar urushda yengilgan bo'lsalar-da, u Germaniyada 
katolik cherkovi hukmronligiga barham berilishida katta ahamiyatga 
ega bo'ldi. 
1526- yilda Germaniya reyxstagi Lyuterchi-knyazlar talabi bilan har 
bir nemis knyazi o'zi va fuqarosi uchun xohlagan dinni tanlash huqu- 
qiga ega ekanligi to'g'risida qaror qabul qildi. 
Biroq 1529- yilda Reyxstag bu qarorni bekor qildi. Bunga qarshi 
imperiyaning bir qancha shaharlari va 5 knyazi protest (norozilik) 
bildirishgan. Ular Protestatsiya deb atalgan hujjatga, ya'ni ruhoniy va 
dunyoviy feodallarning umumgerman yig'ilishi lyuterchilikning tarqalishini 
cheklash haqidagi qaroriga qarshi protestga imzo qo'yganlar. Shu tariqa 
5 nafar knyaz protestant (norozi) deb atalgan. Protestant knyazlar 1555- 
yilda Rim Papasi bilan bitim tuzishga muvaffaq bo'ldilar. Unga ko'ra, 
endi har bir knyaz o'z fuqarolari uchun istagan dinni, ya'ni yo 
protestantlikni, yoki katoliklikni tanlash huquqiga ega bo'lganlar. 
Shu davrdan boshlab reformatsiyaning barcha tarafdorlari protes- 
tantlar, yangi cherkov esa protestant cherkovi deb atala boshlandi. 
Shunday qilib, xristianlikda uchinchi oqim -- protestantlik vujudga keldi. 
Reformatsiya natijasida faqat yangi diniy ta'limot vujudga kelibgina 
qolmadi. Endi knyazlarga bo'ysunadigan cherkov ham vujudga keldi. Uzoq 
yillar davomidagi kurashlardan so'ng Germaniya imperatori Karl V ham 
knyazlarga o'zlari e'tiqod qilgan diniy ta'limotni o'z knyazliklari hududlarida 
joriy etish huquqini beradigan qonun chiqarishga majbur bo'ldi. 
Protestantlik oqimi ta'limotining mazmunini, uning katolik ta'limotidan 
farq qiluvchi asosiy xususiyatlarini Siz IX sinfda Dunyo dinlari tarixi 
darslarida o'rganasiz. 