51-. Rim imperiyasining
yemirilishi
G`arbiy va Sharqiy Rim imperiyalari 

Imperator Konstantin zamonida, milodiy 330-yili Rim imperiyasining
poytaxti deb Bosfor bo`g`ozidagi Vizantiy shahri e'lon qilindi. Imperatorning buyrug`i bilan
shahardagi barcha eski binolar buzib
tashlandi va yangi shahar qurildi, Rim,
Afina va Korinfdan keltirilgan
haykallar va kollonnalar o`rnatildi.
Shahar imperator sharafiga Konstantinopol deb atala boshlandi. Ulkan imperiyani Konstantinopoldan
turib boshqarish mushkul edi.
Imperator Feodesiy o`limidan so`ng
milodiy 395- yili Rim imperiyasi uning
ikki o`g`li o`rtasida G`arbiy va Sharqiy
qismlarga taqsimlandi. Sharqiy Rim imperiyasida imperatorning yagona
hokimiyati saqlandi, G`arbiy Rim
imperiyasi alohida davlatlarga
parchalana boshladi. 

Imperiyaning qulashi 

Milodiy III asrda Rim imperiyasining
kuch-qudrati zaiflasha boshladi.
Imperatorni endilikda armiya saylar,
armiyaning o`zida ham turli guruhlar
o`rtasida kurash borar edi. Imperator
Trayan davridan boshlab rimliklar bosqinchilik urushlari olib bormadilar.
Ayni mahalda imperiya
chegaralarining shimoli g`arb
tarafidan ko`chmanchi qabilalar
paydo bo`ldilar. Rimliklar ularga
"varvarlar " degan laqab berishgan va chegarada katta armiya saqlab
turishga majbur bo`lishgan.
Avval yunonlar tillari o`zlari uchun
tushunarli bo`lmagan barcha qabilalar
va xalqlarni "varvarlar" deb atashgan.
Rimliklar esa, ularning fikricha, madaniy taraqqiyotning ancha quyi
pog`onasida turuvchi xalqlarni
shunday nomlashgan. 

Gotlar Rimda 

Milodiy IVV asrlarda butun Rim
imperiyasini qullar va kolonlar
qo`zg`alonlari qamrab oldi. Yerlarni va
mo`l-ko`l o`ljalarni qo`lga kiritish
maqsadini ko`zlagan "varvarlar"ning
imperiyaga hujumlari ham kuchayib bordi. Bu davr 150 yildan ko`proq
davom etdi.
Milodiy 410-yilda Alarix boshchiligidagi gotlar Rimni qurshab
oldilar. Rimliklar ular bilan muzokara
boshladilar, ammo tunda qullar
darvozalarni ochib berdilar,
bosqinchilar shaharga yopirilib
kirdilar. Gotlar haykallarni yoq qihb, bebaho kitoblarni yondirgancha
roppa-rosa uch kun Rimni taladilar.
Talon-taroj qilingan Rim shahri
huvillab qoldi. Eslab qoling! Rim 410-yilda Alarix boshchiligidagi gotlar tomonidan
yakson qilindi. Rim piyodalari; Rim ostonasidagi
varvarlar; Gotlar Rimni talamoqdalar;
Vandal askari
Germanlar savodsiz bo`lib, teatrlar,
kutubxonalarni ko`rishmagan edi.
Rim imperiyasi sarhadiga kirganlaridan keyin Rim imoratlari,
arxitekturasi va haykallari go`zalligi va
ulug`vorligini munosib baholay
olishmasdi. Bularning barini shafqat
sizlarcha yo`q qilib tashladilar.
Germanlar qo`rg`onchalarini o`rab turgan devorlarni mustahkamlash
uchun Rim ibodatxonalari va
kutubxonalari binolaridan tosh
taxtalarni ko`chirib olib ketadilar.
Kitoblar, haykallar va boshqa san'at
asarlari ham nobud bo`ldi. 

G`arbiy Rim imperiyasining qulashi 

Gotlarning Rimni ishg`ol etishi
imperiya aholisini larzaga soldi. Yuz
yillar davomida rimliklar o`zlarining
barcha raqiblari ustidan g`alaba
qozonishgan, O`rtayer dengizi bo`ylari
dagi barcha mamlakatlarni zabt etishgan, o`zlarini esa jahon hukmdori
hisoblar edilar. Rimni esa "boqiy
shahar" deya ta'riflashgan. Go`yo
rimliklar qudratining so`ngi yo`qdek
tuyulardi. Qarangki, butun jahondan
keltirilgan durdonalar xazinasi dag`al va qo`pol qabilalar o`ljasiga aylandi.
Rim qulashi haqida o`sha zamon
tarixchisi nadomat bilan shunday
yozgan edi: "Butun Yer yuzini
bo`ysundirgan jahon shamchirog`i
ham so`ndi". Rim aholisining ko`pchiligi Rim zavolga yuz tutishi
bilan butun jahon nes-nobud bo`lib
ketishiga ishonar edi. Ammo dunyo
halok bo`lmadi. Alarix ham o`ldi,
biroq Rimning undan dahshatliroq
dushmani  Attila boshchiligida xunn qabilalari paydo bo`ldi. Attila
Sharqiy Rim imperiyasiga hujum
uyushtira boshladi. Milodiy 452-yilda
xunnlar Italiyaga bostirib kirdilar. Eslab qoling! Milodiy 455-yilda Rimga germanlarning vandal qabilalari
hujum qildi, ular ikki hafta davomida
shaharni taladilar. Eslab qoling! 476- yilda G`arbiy Rim imperiyasi quladi.
Milodiy 455-yilda Rimga
germanlarning vandal qabilalari
hujum qildi, ular ikki hafta davomida
shaharni taladilar. Vandallar o`zlari
bilan olib ketolmaydigan hamma narsani nobud qildilar. Milodiy 476-
yilda imperator saroyi qo`riqchilari qo`
mondoni so`nggi imperator Romulni saroydan haydab yubordi, hukmdor
tojini Konstantinopolga jo`natdi. Sobiq
G`arbiy Rim imperiyasi sarhadlarini
german qabilalari egallab oldilar. Shu
tariqa, milodiy 476-yil G`arbiy Rim
imperiyasining qulashi va Qadimgi dunyo tarixi yakunlanishi sanasi
sifatida tarixga kirdi. Mazkur sanadan
O`rta asrlar tarixi boshlanadi. 