47-. Rim respublikasining hayoti
Shaharlardagi hayot 

Imperiya hududi kengayib borgani
sayin shaharlar ham ko`paydi. Rim
shaharlari oldindan puxta ishlangan
reja asosida barpo etilgan.
Shaharlarda ko`plab chiroyli jamoat
va turar joy binolari, ibodatxonalar, hammomlar, savdo rastalari va
dorixonalar bo`lgan. Ko`pchilik
odamlar 23 qavatli binolarda
istiqomat qilgan. Badavlat odamlar
esa o`zlariga koshona qurib olar
edilar. Bunday uylarda markaziy isitish tizimi bo`lgan: pollar isitilar,
quvurlar orqali uylarga suv oqib kelar
edi. Uy mozaikalar shisha yoki tosh parchalaridan ishlangan suratlar
bilan bezatilgan. Shohona koshona
 uy-joylar  villalar devorlarini freskalar  selgimagan suvoqqa ishlangan rasmlar bezatib turar edi.
Har bir shahar markazidagi Forumda bozor maydoni, xalq yig`ilishlari
uchun joy va markaziy ibodatxona
bo`lgan. Suv shaharga bir necha
qavatli ko`prikka o`xshab ketuvchi akveduk orqali oqib kelar edi. Ovqat pishirish va isitish uchun yog`och
ko`miri yonib turuvchi o`txonalar
(o`choqlar)dan foydalanilgan.
Rim bozorlarida eng bozori chaqqon
tovar qullar edi. Har bir shaharda
qullar savdoga chiqariladigan bozor bo`lgan.
Odamlar kiyib yuradigan liboslar
ularning jamiyatdagi mavqeyini
bildirib turar edi. Masalan, o`g`il
bolalar 14 yoshga to`lgunga qadar
pushti yo`llik toga kiyishgan. 14 yoshga kirganlarida ular voyaga
yetgan shaxs hisoblanar va oppoq
toga kiya boshlar edilar. Xuddi
shunday harir togani senatorlar ham
kiyishar edi. Rimlik ayollar turli
rangdagi ko`ylaklar kiyishar, bosh va yelkalariga ro`mol yopinar edilar. 

Qadimgi rimliklarning xudolari 

Kundalik hayotda rimliklar o`z
xudolariga madad va homiylik istab
murojaat etishardi. Xudolar uchun
ulug`vor ibodatxonalar barpo
etilgan. Bundan tashqari, har bir
rimlik xonadonida o`z xudosi bo`lgan. Rimliklar xudolarining
ko`pchiligi yunonlar xudolarini esga
soladi. Muhim ishni boshlashdan oldin
rimliklar bu ishda madad berishi
uchun xudolarga qurbonliklar
bag`ishlar edilar. Qonunlar qullarga taalluqli etnas edi.
Ularni bozorlarda bemalol sotardilar;
Forum - Rimning markaziy maydoni;
Akveduk (osma suv quvurlari); Rimlik
kiyimi - toga; Merkuriy - savdo-sotiq
xudosi Turfa xudolar hayotning turli
jihatlarini boshqarar edi. Masalan,
jangda mag`lubiyatga uchragudek
bo`lishsa, demak, qaysidir ish bilan
urush xudosi Marsning jahlini chiqardik degan xayolga borishgan
(qiyoslang: yunonlarda urush xudosi
Ares).
Rimning bosh xudosi, osmon,
momaqaldiroq va yashin podshosi Yupiter hisoblangan. Yupiter Rim davlatining homiysi, xalqlar va
davlatlar taqdirini boshqarib turadi
deb hisoblangan. Neptun dengiz xudosi, uyqu xudosi Morfey, ov xudosi Diana hisoblangan. Rimliklar Vulkanni olov va temirchilar xudosi
deb hisoblashgan. Venera bahor va sevgi xudosi, Baxus may xudosi bo`lgan. Rimning odil sudloy ilohasi
esa Yustitsiya hisoblangan. Bu iloha odatda ko`zlari bog`langan ayol
ko`rinishida tasvirlangan.
Yustitsiyaning o`ng qo`lidagi qilich
jazo timsoli sanalgan, chap qo`lidagi
tarozi bilan iloha aybdorlik va
aybsizlikni taqqoslab o`lchagan. Rimning taqdir ilohasi esa Fortuna hisoblangan. Fortunani ko`pincha
taqdirlar peshvosi sifatida gohida rul
bilan, ba'zan esa taqdir qo`nimsizligi
ramzi sifatidagi shar bilan birga
tasvirlashgan. Rimning qasos va
intiqom ilohalari bo`lmish Furiyalar yovuz, qasoskor ayollar siymosida
tasvirlangan. Neptun- dengiz xudosi; Yupiter -
chaqmoq va momaqaldiroq xudosi;
Vulkon - olov va temirchilar xudosi
Ibodatxonada Rimning bosh xudosi Yupiterning ulkan haykali o`rnatilgan. Ibodatxona yonida altar  qurbonlik baxshida etiladigan
ko`tarma joy bo`lgan. Odatda
ho`kizlar, qo`ylar, cho`chqalar yoki
echkilar qurbonlik qilingan. 

Diniy marosimlar 

Diniy marosimlar qat'iy belgilangan
qoidalar bo`yicha o`tkazilgan. Diniy
marosimlar o`tkazilishi ustidan
kohinlar  pontifiklar Rim ruhoniylari nazorat qilgan. Pontifiklar
bayramlar taqvimi, marosimlar
tantanalari tartibini tuzishardi. 5
nafardan 15 nafargacha ruhoniylar
jamlangan pontifiklar hay'atiga
Buyuk pontifik rahbarlik qilar edi. Buyuk pontifik xudolar bilan
maslahatlashib olib, uzil-kesil xulosa
beradi, deb hisoblashgan.
Rimliklar barcha muhim ishlarni fol
ochishdan boshlashgan. Fol ochish
kohinlar  avgurlaryordamida amalga oshirilgan. Avgurlar qushlar parvoziga, momaqaldiroq, chaqmoq,
muqaddas qushlarga sepilgan donlar,
aks sadoga va hokazolarga qarab fol
ochar edi. Mabodo alomatlar
ko`ngildagidek bo`lmasa, ishlar
malum muddatga kechiktirilar edi. Xonadon o`chog`i ilohasi Vesta ibodatxonasida muqaddas olov
saqlanar edi. Muqaddas olovni
saqlash ayol kohinalar majburiyatlari
sirasiga kirardi. Olov yonib turar ekan,
davlat mavjuddir deya hisoblashgan.
Shuning uchun vestalka kohinalar ta'siri va nufuzi katta edi.
