45-. Italiya va uning aholisi
Hududi va tabiiy sharoiti

Apennin yarimorolida iqlim iliq bo`lib, yil bo`yi yomg`ir kam yog`ar edi.
Yarimorolni to`liq egallagan Italiya
mamlakatida qurg`oqchilik ham,
qattiq sovuq ham bo`lmasdi. Yegulik
mahsulotlar mo`lko`lligi va tuproq
unumdorligi tufayli ko`p asrlar davomida Qadimgi Italiya aholisining
asosiy mashg`uloti dehqonchilik va
chorvachilik bo`lgan. Tog`lar
mamlakat o`lkalarini birbiridan
ajratmas, shuning uchun ham
Italiyada joylashgan turli-tuman qabilalar birga yashashar edi.
"Italiya" so`zining o`zi esa
yunonchadan "buzoqchalar o`lkasi"
tarzida tarjima qilinadi. Birinchi yunon
koloniyachilari bu mamlakatda
sigirlarni o`tlatish uchun ajoyib o`tloqlarni topgan edilar.
Apennin yarimorolidagi eng katta
daryo Po daryosidir. Yarimorolning barcha qabilalari italiklar deb
nomlangan. Ular orasida lotinlar,
samniylar va sabiniylar ko`pchilikni
tashkil etgan. Kelib chiqishi borasida
ular yunonlarga yaqin bo`lishgan.
Italiyaning g`arbiy qismida Kichik Osiyodan bu mamlakatga ko`chib
kelgan etrusklar yashagan. Ularning
asosiy mashg`uloti dehqonchilik
bo`lgan. Mil. avv. VIII asrga kelib
etrusklar Italiyada 12 ta shahar-
davlattuzishadi. Mil. avv. VII asrda ular Sharq mamlakatlari bilan erkin savdo-
sotiq qilish uchun yunon koloniyalari
bilan kurash boshladilar. Karfagen mamlakati ham ularga qo`shildi.
Avvaliga karfagenlar va etrusklar
g`alaba qozonishdi, ammo ko`p
o`tmay yunon qo`shini ularni
quruqlik va dengizda tor-mor qildi.
Shunday qilib, Italiya hududida mavjud boigan etrusk sivilizatsiyasi
zavolga yuz tutdi, ammo uning
ko`plab yutuqlariga Rim aholisi
munosib voris bo`ldi. 

Qadimgi Italiya

Eslab qoling! Yarimorolning barcha qabilalari italiklar deb nomlangan.
Ular orasida lotinlar, samniylar va
sabiniylar ko`pchilikni tashkil etgan. Eslab qoling! Mil. avv. 753- yil Rimga asos solingan sana deb qabul
qilingan. 

Rimga asos solinishi 

Rim shahri Tibr daryosi bo`yidagi shinamgina dehqonchilik
manzilgohlaridan boshlangan. Tibr
bo`ylab joylashgan kichik
manzilgohlar birlashib, katta
shaharga aylandi. Rim yettita
tepalikda joylashgan. Tibr toshgan kezlarda tepaliklar o`rtasidagi vodiy
odam o`tolmaydigan botqoqlikka
aylanib qolar edi. Shaharjoylashishi
harbiy nuqtayi nazardan juda ham
qulay bo`lgan. Daryo va botqoqlik
lotinlarni qo`shni qabilalar hujumlaridan himoya qilar edi. Rimliklarning qadimiy manzilgohi;
Qadimgi Rim aholisi. Pompeydagi
devorga
ishlangan tasvir; Rem va Romulni
emizayotgan Ona bo`ri haykali;
Tarkviniyning shahardan quvg`in
qilinishi
Rivoyatga qaraganda, miloddan
avvalgi 753-yilda Rim shahriga aka-
uka Romul va Rem tomonidan asos solingan. Dunyoga kelganlaridan
so`ng chaqaloqlarni o`lsin deb Tibr
daryosi bo`yida tashlab ketishadi.
Daryo bo`yida ularni Ona bo`ri topib
oladi, bir cho`pon kelib olib
ketmaguncha aka-ukalarni emizadi va boqadi. Voyaga yetganlarida esa
Tibr bo`yida shahar barpo etishga
ahd qilishadi. Aka-ukalar janjallashib
qolib, Romul o`z inisini o`ldirib
qo`yadi, shaharga esa o`-z nomini
beradi. Bugungi kunda, afsonada aytilganidek, egizaklarni ernizgan
Ona bo`ri Rimning timsoli hisoblanadi.
Miloddan avvalgi VI asrda Rim aholisi
ko`p shaharga aylanadi. Kapitoliy
tepaligida esa dushmanlardan
himoyalanish uchun qal'a bunyod etiladi. 

Qadimgi Rimda boshqaruv 

Ilgari rimliklar o`z hukmdorlarini
saylashardi. Hukmdorlar ham harbiy
boshliq, ham sudya, ham kohin
bo`lishgan. Miloddan avvalgi 509-
yilga qadar shu taxlit davom etdi.
Laqabi Mag`rur Tarkviniy degan kishi saylab qo`yikjan hukmdorni
o`ldirib hokimiyatni egallab oldi.
Darg`azab bo`lgan aholi qo`zg`olon
ko`tarib, Tarkviniyni shahardan
haydab yubordi. Shahar ahli butun
hokimiyat bir kishi qo`lida jamlanishiga yo`l qo`ymaydigan
boshqaruv shakliga o`tishga qaror
qilishdi. Podsho hokimiyatining
ag`darilishi Rim respublikasi asosini
yaratdi. Tayanch konspekt ?  Appenin yarimoroli
?  Italiya  "buzoqchalar o`lkasi"
?  lotinlar, samniylar, sabiniylar, etrusklar ?  mil. avv. VIII asr 12 shahar- davlat ittifoqi ?  mil. avv. 753- yil  Tibr daryosi bo`yida Rim shahriga asos
solinishi Eslab qoling! Mag`rur Tarkviniy quvg`in qilinganidan keyin, mil. avv.
509-yilda Rim respublika deb e'lon
qilindi.
