2-. Eng qadimgi odamlar
rivojining ilk bosqichlari
Eng qadimgi odamlar 

Yer yuzidagi dastlabki odamlar qaddi-
qomatini tik tutib yuradigan, mehnat
qurollarini yasash va ularni ishlatishni
biladigan kishilar bo`lib, ana shu
xususiyatlari insonlarga hayvonot
dunyosidan farqlanib turishga imkon bergan. O`ta sodda tosh mehnat
qurollari yasashni biladigan eng
qadimgi odam suyaklari qoldiqlarini
olimlar Janubiy Afrikadan avstralopitek, Sharqiy Afrikadagi Zinj vodiysidan  zinjantrop, Yava orolidan (Indoneziya)  pitekantrop, Xitoy hududidan  sinantrop va Farg`ona vodiysidagi Selungur manzilgohidan,
Germaniyadan  neandertal va Fransiyadagi Kromanyon g`oridan 
hozirgi qiyofadagi odam  kromanyon topib tekshirganlar. Yer yuzida iqlim iliq bo`lgan kezlarda
odamlar manzilgohlari kichkina
daryolar yoki soylar yaqinidagi
tepaliklarda joylashgan edi. Ilk
paleolitning so`nggi davrlarida Buyuk muzlash boshlandi. Ibtidoiy odamlar o`ta qattiq sinovga duch
keldi. Bu hol odamlarni yangicha
turmush sharoitiga moslashishga
undadi. Bunday paytda kuchlilargina
yashab qolgan. Avstralopitek; Sinantrop; Kromanyon; Pitekantrop; Sinantrop; Neandertal; Kromanyon 

Qadimgi odamlarning
mashg`ulotlari 

Qadimgi odam manzilgohlari Afrika,
Osiyo va Yevropaning ko`pgina
mamlakatlaridan topilgani ma'lum.
O`rta Osiyoda toshdan yasalgan
qadimiy mehnat qurollari Farg`ona
vodiysidagi Selungur manzilgohidan va Toshkent vohasidagi Ko`lbuloq
manzilgohidan ham topilgan. Bunday
qo`pol tosh qurollarining uchi bir
tomonga qaratib o`tkirlangan edi.
Arxeologiya fanida bu tosh qurollar chopperlar deb nomlangan. Mehnat qurollari odamlarga yegulik
topish uchun kerak bo`lgan.
Dastavval mehnat qurollari ancha
oddiy edi. Uchi o`tkirlangan tosh va
tayoq bilan qurollangan odam
hayvonlarni ovlagan, uchi o`tkir tayoq yordamida o`simliklarning
iste'molga yaroqli ildizlari va
ildizmevalarini kovlab olgan. Tabiat
insonga nimani in'om etsa, odam
shuni olgan, topgan yeguligi bilan
qanoatlangan, shuning uchun ham kishilarning eng qadimiy mashg`uloti
bo`lgan termachilik va ovchilik o`zlashtiruvchi xo`jalik deb ataladi. A. P. Okladnikov tomonidan 1938-
yilda Boysun tog`larida topilgan Teshiktosh g`ori qadimgi tosh asri madaniyatining jahonga mashhur
yodgorligi hisoblanadi. Teshiktosh
g`oridan uch mingga yaqin tosh
qurollari va ularning parchalari, arxar,
kiyik, yovvoyi ot, qoplon, quyon,
mayda kemiruvchilar, shuningdek, qushlarning suyaklari topilgan.
Teshiktosh g`oridan qazib olingan,
tosh asriga mansub 8-9 yashar
bolaning suyak qoldiqlari eng
mashhur topilmadir. Arxeologlar
bunday neandertal odam suyak qoldiqlariga kamdan kam hollarda
duch keladilar.
Bola jasadi qabrga ko`milgan. Jasad
atrofiga arxar shoxlari qadab
chiqilgan. Murdaning dafn etilishi
dastlabki diniy e'tiqodlar bilan bog`liq. 

Diniy e'tiqodlarning vujudga
kelishi 

Mehnat faoliyati, tevarak olam haqida
to`plangan bilimlar astasekin
insonning fikrlash qobiliyati va
tafakkurini o`zgartirib bordi.
Odamlar o`zlariga tushunarsiz
bo`lgan hodisalar haqida o`ylay boshladi: kun bilan tun, yil fasllari
almashishi, vulqonlar otilishi, yer
qimirlashi va boshqa tabiat hodisalari
odam fikrini o`ziga tortgan.
Ana shu hodisalarni tushuntirib
berish qo`lidan kelmagan inson momaqaldiroq, yashin, shamol,
yomg`ir kabi tabiat kuchlariga sig`ina
boshladi.
Bora-bora eng qadimgi odamlarda
inson vafot etganidan keyin
yashashni davom ettiradigan o`zga bir olamga ketadi degan aqidaga
ishonch paydo bo`ldi.
Yil fasllari almashinuvi, momaqaldiroq,
bo`ronni qadimgi odamlar ruh
mujassamlashgan tabiat kuchlari
harakati deb tushunganlar. Odamni o`rab turgan muhitda jonlar va
ruhlarning mavjudligiga e'tiqod fanda animizm nomini olgan. Paleolit davri manzilgohlari
Neandertal bola (Teshiktosh) Animizm  insonni o`rab turgan muhitda jonlar va ruhlarning
mavjudligiga ishonish.
Eng qadimgi odamlar u yoki bu
buyumlar omad keltirishiga yoxud
balo-qazoni bartaraf etishiga ham
e'tiqod qilganlar. Bu e'tiqod fetishizm nomini olgan.
So`nggi paleolitga oid bo`lgan qoya
rasmlarining topilishi eng qadimgi
odamlarda diniy e'tiqodlar bo`lgani
to`g`risidagi isbotlardan biridir.
Qoyatosh rasmlaridan eng qadimiylari Ispaniyadagi Altamir, Fransiyadagi Lasko va Boshqirdistondagi Kapova g`orlaridan topilgan.
Odamlar rasmlar bo`lajak ovda
o`zlariga yordam beradi deya
ishonishgan. Rasmlar qarshisida
hayvonlar harakatlariga taqlid qilib
raqsga tushishgan, ov manzaralarini tasavvurga keltirishgan, nayza
uloqtirishni mashq qilishgan.
Qadimgi qoyatosh rasmlari qimmatli
tarixiy hujjatlardir. Ular inson nimalar
haqida o`ylagani, tevarak dunyoni
qay yo`sinda tasavvur etgani, qaysi hayvonlarni ovlagani, qanday mehnat
qurollari va qurolyarog`dan
foydalanganini bilib olish va
tushunishga yordam beradi. Eslab qoling! Qoyatosh rasmlaridan eng qadimiylari Ispaniyadagi Altamir,
Fransiyadagi Lasko,
Boshqirdistondagi Kapova
g`orlaridan topilgan.
Odamning o`zini qurshab turgan
tevarak dunyoni tushunishga intilishi eng qadimgi tasviriy san'at rivojlanishi
uchun asos bo`lib xizmat qildi. 

Tayanch konspekt ODAM EVOLUTSIYASI:
ILK PALEOLIT: zainjantrop;
avsralopitek; pitekantrop va
sinantrop
ORTA PALEOLIT:
neandartal?Teshiktosh (1938 y.) SONGGI PALEOLIT?kromanyon
QOYA RASMLARI: Altamir; Lasko;
Kapova gori
aninizm?fetishizm?sehr jodu
