16-. Hindiston sivilizatsiyasi
Qadimgi Hindiston
Qadimgi Hindiston aholisi 

Hindiston mamlakati shu nomdagi
yarimorol hamda Osiyo qit'asining Hind va Gang daryolari vodiylaridagi bir qismini egallagan. Tabiiy sharoiti
jihatidan bu vodiy Misr va
Mesopotamiyaga o`xshab ketadi.
Issiq iqlim va suv bilan birga serunum
loyqani oqizib kelayotgan keng
yoyilib oqadigan daryolar dehqonchilik vujudga kelishi va rivoj
topishi uchun imkoniyat yaratdi.
Himolay tog`lari shimoli sharqdan
dushmanlar va sovuq shamollar
tajovuzidan o`ziga xos tabiiy
mudofaa devori bo`lib xizmat qilar edi.
Gang vodiysidagi tropik o`rmonlar
ulkan daraxtlar va rang-barang
o`simliklarga boy bo`lgan.
Daraxtlarning azamat poyalariga
o`ziga xos to`rlarni vujudga keltiruvchi bahaybat chirmovuqlar
chirmashib o`sib yotardi. Jungli
changalzorlarida faqat bolta
yordamidagina yo`l bosish iloji
bo`lgan, xolos. Miloddan avvalgi
3mingyillikda Hind daryosi vodiysida yagona davlatga birlashgan katta
shaharlar vujudga kela boshladi. Eslab qoling! Moxenjodaro va
Xarappa shaharlari Hind daryosi havzasining eng yirik shaharlari edi.
Ikkala shahar ham mustahkam
mudofaa devorlari bilan
himoyalangan, ichki qasri bo`lgan. 

Hindiston sivilizatsiyasi

Moxenjodaro va Xarappa shaharlari Hind daryosi havzasining eng yirik
shaharlari edi. Ikkala shahar ham
mustahkam mudofaa devorlari bilan
himoyalangan, ichki qasri bo`lgan.
Ko`chalar bilan biri-biridan ajratilgan
mavzelarda pishgan g`ishtdan qurilgan uylar topildi. Katta va chiroyli
shahar bo`lgan Moxenjodaro aholisi
mohir kulol va zargar.
Aholining asosiy mashg`uloti
dehqonchilik va chorvachilik bo`lgan.
Ular shakarqamish, paxta o`simliklarini yetishtirganlar, fillarni
qo`lga o`rgatganlar. Biroq miloddan
avvalgi XVIII asrdan keyin Hind
daryosi vodiysi manzilgohlari tez-tez
ro`y berguvchi toshqinlar, o`rmonlar
va changalzorlar kengayishi hamda tuproq oriqlab ketishi tufayli zavolga
yuz tutadi.
Miloddan avvalgi 1500-yillarda
Hindiston hududiga istilochilar
bostirib kiradi. Olimlar farazicha,
bosqinchi oriylar Sharqiy Yevropa va Uralda yashagan ko`chmanchi
qabilalar bo`lgan. Oriylar hujumidan
keyin Moxenjodaro va Xarappa
butunlay vayronaga aylanadi, bu
shaharlar qaytib tiklanmadi. Moxenjodarodagi ko`cha; Bu kabi
sherlar tasviri bilan ibodatxona
ustunlari bezatilgan; Hind kastalari;
Sigir Hindistonda muqaddas
hisoblanadi 

Diniy e'tiqodlar 

Qadimgi hindlar xuddi misrliklar va
bobilliklar singari tabiatning ko`pdan
ko`p hodisalari qarshisida ojiz edilar:
tropik jalalar, suv toshqinlari,
qurg`oqchilikdan qo`rqardilar.
Hindlar tasavvurida tabiatni xudolar boshqarayotgandek tuyulardi.
Qadimgi hind rivoyatlarida
aytilishicha, Quyosh xudosi har
tongda oltin aravada osmon bo`ylab
yo`lga tushadi. Quyosh tungi zulmatni
parokanda qilib tashlab, odamlarga harorat va yorug`lik ulashish niyatida
ufqdan bosh ko`taradi.
Momaqaldiroq xudosi Indra
osmondagi suvni tutqinlikdan xalos
aylagach, Yer yuzida qurg`oqchilik
poyoniga yetibdi. Hindlar ayrim xudolarni yovvoyi
hayvonlar timsolida tasavvur
etishgan. Masalan, filga sig`inishgan:
Bosh xudolardan biri boshi filnikiga
o`xshash donishmand Ganesha bo`lgan. Sigir esa hindlar orasida
alohida ehtiromga sazovordir. Sigir
muqaddas hayvon hisoblangan.
Sigirni o`ldirgan kimsa jinoyatchi deb
e'lon qilingan: bunday kishi
jamiyatdan haydab yuborilar, hech kim u bilan muloqot qilishga haqli
bo`la olmasdi.
Hindlar jon bir tanadan boshqasiga
ko`chib o`tishiga e'tiqod qilishgan.
Ular, vafot etganidan keyin odam
butunlay o`lmaydi, balki boshqa bir mavjudotga aylanib, o`z tashqi
qiyofasini o`zgartiradi, hayvonga,
qumursqaga va o`simlikka aylanadi
deb hisoblashgan. Inson vafot
etganidan keyin kimga va nimaga
aylanib qolishi esa uning bu hayotdagi sa'y-harakatlari va
amallariga bog`liq, deb o`ylashgan. Eslab qoling! Qadimgi hindlar qanday yumushlar bilan shug`ullanishiga
qarab to`rt guruhga ajratilgan edi. Bu
tabaqalar kasta yoki varna deb
atalgan, jumladan: kohinlar
braxmanlar, jangchilar- kshatriylar,
dehqon, hunarmand va savdogarlar - vayshilar, xizmatkorlar va qullar-
shudralar. 

Hind tabaqalari 

Qadimgi hindlar qanday yumushlar
bilan shug`ullanishiga qarab to`rt
guruhga ajratilgan edi. Bu tabaqalar kasta yoki varna deb atalgan, jumladan: kohinlar  braxmanlar, jangchilar  kshatriylar , dehqon, hunarmand va savdogarlar vayshilar , xizmatkorlar va qullar  shudralar. Hindlarning e'tiqodicha, tabaqalardan
har birini oliy xudo Braxma o`z jismining qandaydir bir qismidan
dunyoga keltirgan ekan. Masalan,
kohinlar uning dahanidan, jangchilar
qo`llaridan, dehqonlar
quymichlaridan, xizmatkorlar esa
oyoqlari tovonidan yaratilgan. Bolalar hamisha ota-onalari tabaqasiga
mansub deb topilgan. Bir tabaqadan
boshqasiga o`tishning ham iloji
bo`lmagan. Turli kastalarga mansub
odamlar o`rtasida nikohga ham yo`l
qo`yilmagan. Tabaqalardan birortasiga ham
mansub bo Imaganlar esa alohida
maqomga ega bo`lishgan.
Bundaylarni "chandaf, ya'ni "hazar qilinadiganlar" deyishgan. "Chandallar" kastalarga mansub
odamlar bilan birga bir uyda yashay
olmasdi, ular bilan bir dasturxonga
o`tirish taqiqlangan edi. Uzoqdan
ko`rinib, ajralib turishlari, kimdir
tasodifan ularga tegib ketmasligi uchun "chandallar" maxsus libos
kiyib yurishlari kerak edi. Ular
qishloqlardan tashqarida yashashga
majbur edi. Eslab qoling! Qadimgi Hindistonda bolalar hamisha ota-onalari
tabaqasiga mansub deb topilgan. Bir
tabaqadan boshqasiga o`tishning
ham iloji bo`lmagan. Turli kastalarga
mansub odamlar o`rtasida nikohga
yo`l qo`yilmagan. 

Tayanch konspekt ?  Hindiston yarimoroli (Hind va Gang daryolari) ?  mil. avv. 3- mingyillik  Moxenjodaro va Xarappa
shaharlarining vujudga kelishi ?  mil. avv. 1500-yillar - ko`chmanchi- oriylar tomonidan vayron etilishi ?  xudolar  Indra, Ganesha
?  kasta (varna)lar:
- kohinlar - braxmanlar
- jangchilar- kshatriylar
- dehqon, hunarmand va savdogarlar
- vayshilar - xizmatkorlar va qullar - shudralar
?  "chandallar"
