15-. Ahamoniylar davlati
Qadimgi Eron aholisi 

Mil. avv. VI asrda hozirgi Eron
hududida Ahamoniylar sulolasiga mansub shohlar asos solgan Fors podsholigi vujudga keldi. Ahamoniylar podsholigi jahondagi
eng yirik davlatlardan biri bo`lgan. Eslab qoling! Mil. avv. 3-mingyillikda Eronning g`arbiy qismida
Mesopotamiya bilan chegarada Elam
davlati vujudga keldi. Bu davlatning
poytaxti Suza shahri bo`lgan.
Bu hududda qadim zamonlarda kassiylar , elamiylar singari turli qabilalar yashab kelgan. Mil. avv. IX
asrda bu mamlakatga midiyaliklar va forslar ko`chib o`rnashadi. Eslab qoling! Mil. avv. VII asrda podsho Kiaksar hukmronligi davrida
Midiya qudratli davlatga aylandi. Mil.
avv. 612-605- yillarda Midiya davlati
Bobil bilan ittifoq bo`lib Ossuriyani
bosib oldi.
Eron o`zida katta yassitog`likni mujassam etgan mamlakatdir.
Mamlakat hududi deyarli hamma
tomonidan o`rmon bilan qoplangan
tog`lar bilan qurshalgan. Tog`oldi
vodiylarda aholi dehqonchilik bilan
shug`ullangan, jazirama cho`l mintaqalarida chorvadorlar mehnat
qilgan va kun kechirgan.
Eron ham Kichik Osiyo, Mesopotamiya,
Kavkazorti, O`rta Osiyo va Hindiston
mamlakatlarini bog`lab turgan
karvon yo`llari chorrahasida joylashgan edi. 

Qadimgi Fors davlati
Qadimgi davlatlar 

Mil. avv. 3- mingyillikda Eronning
g`arbiy qismida Mesopotamiya bilan
chegarada Elam davlati vujudga keldi. Bu davlatning poytaxti Suza shahri bo`lgan. Elamda jahondagi eng
qadimiy yozuvlardan biri yaratilgan
edi.
Mil. avv. IX asrda Kaspiy dengizidan
janubi g`arbda joylashgan Midiyada qabilalar ittifoqlari vujudga keldi. Mil.
avv VII asrda podsho Kiaksar hukmronligi davrida Midiya qudratli
davlatga aylandi. Mil. avv. 612605-
yillarda Midiya davlati Bobil bilan
ittifoq bo`lib Ossuriyani bosib oldi. 

Fors podsholigining vujudga
kelishi 

Eron janubida, Fors ko`rfaziga
tutashib ketgan yerlarda Fors viloyati
 qadimgi forslar o`rnashgan o`lka
joylashgan edi.
Mil. avv. 558- yilda Ahamoniylar
sulolasidan bo`lmish podsho Kir II barcha forslarni o`z hokimiyati ostida
birlashtirdi. Midiya podsholigini
bo`ysundirganidan so`ng Kir II ulkan
lashkar tuzdi va bosqinchilik
yurishlarini davom ettirdi.
Armaniston, Midiya va Bobil zabt etildi (mil. 539-yil). Eronliklar O`rtayer
dengizi sohiliga chiqdilar, Falastin va
Finikiyani itoatga kirgazdilar. Kir II
ning O`rta Osiyoga, saklar va massagetlar ustiga yurishi muvaffaqiyatsiz tugadi.
Kir II ning istilochilik siyosatini
vorislari Kambiz va Doro I ham davom ettirdilar. Kambiz Misrni zabt
etishi bilan Eron davlati hududini
nihoyatda kengaytirdi. 

Doro I ning islohotlari 

Miloddan avvalgi 522- yilda shoh
Doro I (mil. avv. 522 486-yillarda
hukmdor) Qadimgi Fors davlati
taxtiga chiqdi. Bu paytda bosib
olingan barcha mamlakatlarda
qo`zg`olonlar alangalanib ketdi. Ahamoniylar shohi Doro I ularni
bostirishga kirishdi.
Doro I butun mamlakat uchun
"doroyi" deb nomlangan yagona
oltin tangani muomalaga kiritdi.
Persepoldan O`rtayer dengiziga qadar "shoh yo`li" degan podsho savdo
yo`li qurilgan edi. Doro I armiyani
qaytadan tuzdi, saltanatni
"satrapliklar" deb nomlangan alohida
harbiy o`lkalarga taqsimladi.
Doro I Qora dengiz bo`ylarida yashovchi skiflar ustiga yurish qildi.
Doro I ning Kichik Osiyodagi yunonlar
koloniyalari va Frakiyani bosib olishi yunon-fors urushlari boshlanib
ketishiga sabab bo`ldi. Doro I
hukmronligi davrida Hindiston
shimolidan O`rtayer dengiziga qadar
yastangan ulkan imperiya barpo
etildi. Eslab qoling! Mil. avv. 558-yilda Ahamoniylar sulolasidan bo`lmish
podsho Kir II barcha forslarni o`z
hokimiyati ostida birlashtirdi. Midiya,
Bobil, Falastin va Finikiya
bo`ysundirildi. O`rta Osiyoni zabt etish
uchun qilingan hujumda talofatga uchradi va halok bo`ldi. Doro I taxtda; Doro I soqchilari; Kohin Eslab qoling! Makedoniyalik Aleksandr mil. avv. 330-yilda Fors
davlatini bosib oldi. Ahamoniylar
davlati ikki yuz yildan ziyod
hukmronlik qilgan. 

Qadimgi forslar madaniyati
Suza, Ekbatana va boshqa shaharlar Ahamoniylar davlatidagi muhim
savdo markazlari edi. Persepolshahrida Doro I va Kserksning muazzam xonalar va yuz
ustunli zali boigan saroyining
qoldiqlari saqlanib qolgan. Saroy
afsonaviy va xayoliy qushlar tasviri
bilan bezatilgan edi. Persepol bo`rtma
naqshlarida ahamoniylar itoatga kirgazgan ko`pgina xalqlar va elat
larning nomlari saqlanib qolgan. Ular
asosan Eron shohlariga peshkash va
o`lpon keltirayotgan holatda
tasvirlangan.
Qadimgi forslar mixxatsimon belgilar bilan yozishgan. Fors shohlarining
bitiklari Behistun va Naqshi Rustam qoyalariga, shuningdek, Persepol
saroyi devorlariga chekib yozilgan.
Ular yurishlar, qo`zg`olonlar va davlat
hayotidagi muhim voqealar haqida
ma'lumot beradi.
Makedoniyalik Aleksandr mil. avv 330-yilda Fors davlatini bosib oldi.
Ahamoniylar davlati ikki yuz yildan
ziyod hukmronlik qilgan. 

Tayanch konspekt          kassiylar, elamiylar, midiyaliklar, forslar          Elam, Midiya davlatlari
         mil. avv. 558- yil  Fors davlatining vujudga kelishi (Kir
II)          Kir II  Armaniston, Bobil va Midiyaga bosqinchilik yurishlari          mil. avv. 530- yilKir II ning O`rta Osiyodagi halokati          mil. avv. 522-yil  Doro I
         saltanatning satrapliklarga bo`linishi          mil. avv. 330-yil  Ahamoniylar saltanatining Makedoniyalik
Aleksandr tomonidan zabt etilishi          Ahamoniylar davlati 200 yildan ko`proq hukmronlik qilgan
