13-. Bobil podsholigi
Bobil  "xudolar darvozasi" 

Miloddan avvalgi II mingyillikda Bobil podsholigi Mesopotamiya janubidagi eng yirik qudratli davlatga aylandi.
Bobil qulay geografik o`ringa ega
bo`lib, Frot va Dajla daryolari o`zanlari
deyarli bir-biriga qo`shilib ketadigan
bir makonda joylashgandi. Kemalarda
tovarlari bilan birga suzib kelgan aksariyat savdogarlar bu shaharga
qo`nib o`tishar edi. "Bobil" so`zining
o`zi esa "xudolar darvozasf degan ma'noni anglatadi. Bobil shahrida
ajoyib saroylar, muhtasham
ibodatxonalar bo`lgan. Bobilning
bosh ko`chasig`alaba ilohasi Ishtar
darvozasi bilan tugallangan. Bobil
davlatida dehqonchilik, hunarmandchilik, ishlab chiqarish va
savdo-sotiq yaxshi rivojlanadi. Ammo
o`zaro urushlar bunga xalaqit beradi.
Miloddan avvalgi XVIII asrda (mil. avv
1792 1750 yillar) Bobil podshosi Xammurapi butun Mesopotamiyani yagona davlatga birlashtirishga
muvaffaq bo`ladi. Xammurapi
hukmronligi davrida Bobil eng
qudratli davlatga aylanadi. Doha Ishtar nomidagi darvozaning
naqshlari; Xammurapi; Jangdagi
kamonchilar; Navuxodonosor II;
Mixxat yozuvi Xammurapi qonunlari Xammurapi tarixda qonunlar tuzuvchi
hukmdor sifatida nom qoldirgan.
Xammurapi qonunlari hajmi jihatidan,
hayotning har xil tomonlarini qamrab
olishi bilan ilgari mavjud bo`lgan
barcha qonunlardan ustunlik qiladi. 

Xammurapi qonunlari 

hamma uchun
 badavlat va qashshoq kishilar
uchun birdek bo`lgan. Qonunlar
matnlari mamlakatning barcha
shaharlarida o`rnatilgan tosh
ustunlarga yozib qo`yilardi. Xammurapi qonunlari qat'iyligi bilan
kishini lol qoldiradi. Basharti, shifokor
amalga oshirgan jarrohlik muolajasi
natijasida bemor bevaqt vafot etsa,
shifokorning qo`llari kesib tashlanishi
shart bo`lgan. Mabodo arxitektor qurgan uy to`satdan qulab, biror
kishini bosib qolsa, arxitektor qatl
etilishi lozim bo`lgan.
Qarzni vaqtida qaytarmagan kishi o`z
oila a'zolarini qarz bergan kishiga uch
yil muddatga qullikka berishi shart edi. Mabodo ayblanuvchi
jabrlanuvchining ko`zlariga jarohat
yetkazgan bo`lsa, o`zi ham shunday
jazolanishi, ko`zlariga jarohat
yetkazilishi shart bo`lgan. Yong`in
mahalida o`g`rilik ustida qo`lga tushgan kimsa o`sha zahoti olovga
otilgan. Qulfbuzar o`g`ri esa bundan
ham qattiqroq jazoga mahkum
etilgan: u o`zganing mulkiga tajovvuz
qilgan joyida o`ldirilar, o`sha yerning
o`zida ko`mib yuborilar edi. Xammurapi qonunlari nomigagina
podshoning qarori bo`lmasdan,
xudolar xohish-irodasi sifatida talqin
etilgan, shuning uchun ham ularni
so`zsiz, og`ishmasdan bajarish talab
qilinardi. Qat'iyligi va ayovsizligiga qaramay, Xammurapi qonunlari
jamiyat rivojiga imkoniyat yaratib
berdi, negaki talon-taroj, o`g`rilik va
davlat mulkini o`marish kabi
jinoyatlar deyarli sodir etilmasdi.
Xammurapi deyarli o`ttiz yil davomida qo`shni mamlakatlarni o`ziga
bo`ysundirish uchun tinimsiz urushlar
olib boradi. Xammurapi vafotidan
keyin tog`lik kassitlar qabilasi shaharni bosib oladi. Kassitlar bosqini
Bobil zavolga yuzlanishiga zamin
hozirladi, uzoq davom etgan
yemirilish miloddan avvalgi VII asrda Yangi Bobil podsholigi vujudga kelishi bilan yakunlandi. Yangi Bobil podsholigi
Navuxodonosor II hukmronligi davrida Bobil o`z ravnaqi cho`qqisiga
erishadi. Bu hukmdor Misrni Yangi
Bobil podsholigiga qo`shib oladi, lyerusalim (Quddus)ni vayron qilib tashlaydi, Bobilni esa mustahkam
qal'aga aylantiradi. Navuxodonosor
II turar joy binolari va mudofaa
devorlari qurilishida pishgan g`isht
ishlatish to`g`risida farmon beradi. U
hukmronlik qilgan davrda Bobil shahrining sakkizta darvozasi
bo`lgan, ulardan har biri mamlakat
bosh xudolaridan birining nomi bilan
atalar edi. Ayniqsa, iloha Ishtar
nomidagi darvoza chiroyli va nafis
bo`lgan, hayvonlar va qushlar tasviri tushirilgan niliy naqshinkor
toshtaxtachalar bilan bezatilgan.
Eronliklar lashkari 539- yilda bostirib
kiradi. Forslar Bobilni zabt etadilar.
Aytilgan sanadan boshlab Yangi Bobil
podsholigi Fors davlati tarkibiga kiradi. Forslarni Bobildan
Makedoniyalik Aleksandr haydab
chiqardi. Lining vafotidan so`ngra
Bobil Salavkiylar davlati tarkibiga
kirdi. Eslab qoling! Mil. avv. 539- yilda forslar Bobilni bosib oldilar. Yangi
Bobil podsholigi Fors davlati tarkibiga
kirdi. 

Bobil madaniyati 

Shumer va Akkad Bobil
madaniyatining eng qadimiy
o`choqlari edi. Jahondagi eng
qadimiy yozuvlardan biri bo`lmish
Shumer mixxati mil. avv. 4-
mingyillikda vujudga kelgan edi. Bu yozuv dastavval "suv", "quyosh" va
boshqa alohida so`zlarni anglatgan
rasmlardan iborat bo`lgan.
Hukmdorlar saroylari va
ibodatxonalarda zodagonlar va
badavlat odamlar oilalari farzandlari ta'lim oluvchi maktablar tashkil
qilingan edi. O`quvchilar qotmagan loy taxtachalarga suyak va yog`ochdan yasalgan tayoqchalar
bilan yozganlar. Loy taxtachalar avval
oftobda quritilgan, so`ngra
xumdonlarda pishirilgan. Bu
taxtachalar ilk kitoblar bo`lib,
o`quvchilar asotirlar va afsonalarni ko`chirib yozishgan, o`simliklar,
qushlar, hayvonlar va qurt-
qumursqalar nomlari qayd etilgan
ro`yxatlar tuzishgan. Loy
taxtachalarda mamlakatlar, shaharlar
va qishloqlar nomlari ham sanab o`tilgan.
Shumerlar sanoq tizimi, quyosh va oy
taqvimlarini ham yaratdilar. Quyosh
yili davomiyligi shumerliklar
tomonidan 365 kun, oy yili esa 354
kun etib belgilangan. Shumerlik va bobillik kohinlar  munajjimlar
astronomiyaga oid bilimlarga ega
bo`lishgan. Eng qadimgi
rasadxonalar baland, ko`pzinali
ibodatxonalar  zikkuratlar yuqorisidagi maydonchada barpo
etilgan.
Mil. avv. 3- mingyillikdayoq
Mesopotamiyada turli-tuman dori-
darmonlarni tayyorlash bo`yicha
dasturilamal tuzilgan edi. Geografiya sohasidagi bilimlar
shumerliklar va bobilliklarga
kemalarda dengiz bo`ylab suzishga
imkoniyat bergan. Eslab qoling! Qadimiy yozuvlardan biri - shummer mixxati - mil. avv. 4mingyillikda vujudga kelgan.
Shummerliklar o`zlarining sanoq
tizimi, quyosh va oy taqvimlarini
yaratdilar.
Olam yaratilishi haqidagi eng qadimiy
asotirlardan biri Mesopotamiyada yaratilgan edi. 

Tayanch konspekt          mil. avv. 2- mingyillik  Bobil podsholigi          Bobil  "xudolar darvozasi"
         mil. avv. XVIII asr  Xammurapi  yagona podsholik          Xammurapi qonunlari
         Navuxodonosor hukmronligi  ravnaq topishi          mil. avv. 539- yil  Bobilning forslar tomonidan zabt etilishi          mixxat, taqvim
         Olamning yaratilishi va Bobil minorasi haqidagi afsonalar
