13-. ILDIZNING TUPROQDAN
SUV VA MINERAL
MODDALARNI SHIMISHI



0simliklar ildizining muhim vazifasi tuproqdan suv va unda
erigan oziq moddalami shimib olib, yer usti qismiga uzatishdan
iborat (33-rasm).
img/res/33rasm.png




Quyida suv va unda erigan oziq moddalarni ildizdan barggacha
kotarilishi bilan tanishamiz. Tuproqdagi suv va unda erigan
oziq moddalar dastlab ildiz tukchalariga, songra ular bilan
yonma-yon joylashgan postloq hujayralariga otadi. Hujayradan
hujayraga sorilgan suv va unda erigan oziq moddalar
ildizning o tkazuvchi qismiga yetib boradi va u yerdan
osimlikning yer usti qismiga kotariladi.
Boshqa tirik organizmlar kabi, osimliklar ham suv bilan
tirik. Ularda boradigan kopgina biologik jarayonlar suv tufayli
amalga oshadi. Eng muhimi, suvda osimliklar uchun zarur
bolgan oziq moddalar erigan holda boladi. Suv orqali ular
hujayra, toqimalarga va 0simliklarning
boshqa organlariga
otadi. Suv yetarli bolganda
o simliklar hujayrasi tarang
holatda boladi. Aks holda,
o simliklar so lib qoladi.
Soligan o simliklarga suv
quyilganda, ular qanday qilib
tiklanishi sizga malum.

Tuproqdagi suv ildiz tukchalariga, ulardan esa po stloq
hujayralariga qanday o tadi? Bu savolga juda kop misollar
bilan javob berish mumkin. Kuzatgan bolsangiz, ayniqsa
bahorda osimliklarning poyasi yoki shoxi kesilsa, ulardan suv
tomchilari sizib chiqadi. Siz buni shira harakati boshlangan
vaqtda kesilgan tok, terak, tol novdalarida kop korgansiz. Yoki
yantoq ildiz bogzidan kesib tashlansa, undan suv tomchilari
yumalab tushishining guvohi bolasiz. Bu suyuqlik oz-ozidan
chiqmay, balki ildiz bosimi kuchi tasirida harakatga keladi. Bu
kuch suvni va unda erigan oziq moddalarni bir hujayradan
ikkinchisiga otishida pastdan yuqoriga kotarilishiga majbur etadi.
Qish kirishi bilan kop yillik osimliklarning ildiz tukchalari
oz faoliyatini to xtatadi. Bahor kelib, kunlar isishi bilan ildiz
tukchalari yana faollashadi.
Yoz oylarida 0 zbekiston sharoitida yogingarchilik deyarli
bolmay, harorat kotarilib, osimliklaming suvga ehtiyoji ortadi.
Shuning uchun deyarli hamma madaniy osimliklar sugorib
ostiriladi.
Lekin ekinlami sugorishda suvning ortiqcha isrof bolishiga
yol qoymaslik kerak.
Shunday qilib, osimliklar ildizining bosim kuchi ta sirida
ildiz tukchalari orqali yerdan suv va unda erigan moddalarni
tuproqdan shimib oladi.