12-. ILDIZNING 0'SISHI VA NAFAS OLISHI


0'simliklarning yer osti qismi, yani ildizi yer usti qismiga
qaraganda tez osadi. 0 simliklar turiga va osish sharoitiga
qarab, ildizlar turlicha tezlikda o sadi. Masalan, goza
nihollarining ildizi bir kecha-kunduzda 23 sm osadi. Bunda
osish ildiz uchidagi hujayralarning bolinishi hisobiga sodir
boladi. Agar ildizning uchi chilpib tashlansa, u boyiga
osishdan to xtab, asosiy kuch yon ildizlarga beriladi. Uchi
chilpib tashlangan ildizlarda yon ildizlar tuproqning oziq
moddalarga boy yuqorigi qatlamiga taralib, baquvvat bolib osadi.
D eh q o n la r pomid o r, karam, b u lg or qa lamp iri kabi
osimliklardan mol hosil olishda osimliklarning ana shu
xossasidan foydalanadilar. 0simliklami urugdan ostirib, keyin
boshqa joyga kochirib otqazishning boisi ham shunda.

Ildiz qinchasi  ildiz qinchasi uning
ana shu osuvchi qismidagi yosh, nozik
hujayralami tashqi tasirdan saqlaydi. Ildiz
qinchasi bir necha qavat hujayradan
tashkil topgan. Uning ustki qatlamidagi
hujayralar tuproq zarrachalariga toqnashib
nobud boladi va hujayralarning
bolinishi hisobiga yangi hujayralar hosil
boladi.
Yantoq bor joyda suv bor deyishadi.
Haqiqatan ham, uning ildizi yerga 30 m
gacha chuqur kirib boradi va yer osti suvlaridan
foydalanadi (32-rasm).
img/res/32rasm.png











Demak, ildizlar bolinish qismidagi
hujayralarning bolinib kopayishi hisobiga
boyiga osadi.
0simliklaming boshqa organlari singari
ildizi ham nafas oladi. Tuproqdagi
havo tirik hujayralarga kirib boradi.
0 simliklar ildizi yetarli darajada havo
olishi uchun urug yumshoq yerga ekiladi.
Hosil yetilguncha yer bir necha marta yumshatiladi. Gozani,
sabzavot va poliz ekinlarini chopiq qilishning boisi ham shunda.
Qatqaloqda va tuproqda havo kam boladi. Shuning uchun
barcha daraxt va butalarning tagini vaqti-vaqti bilan yumshatib
turish tavsiya etiladi. Bahorgi yomgirlardan va yer sugorilgandan
keyin tuproq zichlashib, ildizning nafas olishi qiyinlashadi
va uchki qismi chirib ketadi. Havo yetishmasligi tufayli
osimliklar kasallanadi va hosili kamayib ketadi. Shuning uchun
tuproq unumdorligini oshirishda sugorish qoidalariga rioya
qilish zarur.


