l l -  . ILDIZNING TASHQI VA ICHKI TUZILISHI

0simliklaming turiga qarab ildizning yuzasi oqish, qoramtir,
sargish rangli postloq bilan qoplangan boladi. Postloqning
usti esa lupada yaxshi korinadigan ildiz tukchalari bilan qoplangan.
Malumotlarga kora, bir tup osimlik ildizining tukchalari birbiriga
ulab chiqilsa, uzunligi 20 km gacha yetishi mumkin.
Ildizning ichki qismi ancha murakkab tuzilgan. Uni mikroskopda
korish uchun maxsus preparat tayyorlanadi. Buning
uchun ildiz bolaklaridan kondalangiga yupqa parrak kesib olinib,
buyum oynasidagi suv tomchisiga yoki glitseringa qoyiladi.
Songra unga rang beriladi va ustiga
qoplagich oyna yopib qoyiladi.
Mikroskopda ildizning sirtqi qismi
hujayralardan tuzilganligini va shu
hujayralarning ayrimlaridan ildiz
tukchalari chiqqanligini korish
mumkin (29-rasm).
img/res/29rasm.png







Har bir ildiz tukchasi bitta uzun
hujayradan tashkil topgan. Bu
hujayra esa yupqa qobiq, sitoplazma
va yirik magizdan tashkil topgan.
Ildiz ana shu tukchalari orqali
tuproqdan suv va unda erigan oziq
moddalarni shimib oladi. Ildiz
tukchalarining faoliyati 10
20 kun davom etadi. Keyin
ildizning uchidagi bolinuvchi
q ism id an yangi ild iz
tukchalari sib chiqadi. Bu
jarayon osimliklarda uzluksiz
davom etadi. Natijada ildiz
tukchalari tuproqning ichkari
qatlamlariga kirib boradi va
osimlikni kerakli oziq bilan
taminlab turadi.

Ildizning posti oziga xos
hujayralardan tashkil topgan.
Post hujayralari tirik,
yumaloq va yupqa qobiqli
boladi. Hujayralar ortasida
havo bilan to lgan oraliq
boshliqlari bolib, ildizdagi hujayralar
ana shu havo bilan nafas oladi. Konda langiga kesilgan ildizning orta qismida
qalin devorli yirik teshikchalar korinadi.
Bu teshikchalar orta (markaziy)
qismdagi naychalardan iborat (30-
rasm).
img/res/30rasm.png







Agar yosh ildiz uzunasiga kesib qaralsa,
naychalar juda uzun hujayralardan
tashkil topganligini korish mumkin.
Vaqt otishi bilan hujayralar qobigi
qalinlashadi va ulardagi sitoplazma bilan
magiz nobud boladi, hujayralar orasidagi
to siqlar yoqoladi. Natijada
ketma-ket joylashgan bunday hujayralarning
bir nechtasidan uzun naychalar
paydo boladi. Tuproqdan sorib
olingan suv va unda erigan oziq moddalar
shu naychalar orqali yuqoriga, yani
ildizdan poya, shox va barglargacha
kotariladi. Bundan tashqari yosh ildiz


uzunasiga kesib qaralsa, unda bir-biridan aniq farq qiladigan tortta
qismni korish mumkin (31-rasm). 
img/res/31rasm.png









Ildizning uchini ildiz qinchasi orab turadi.


Makkajoxorining ildizi poyadan atrofga 2 m, bosh piyozniki
6070 sm gacha yoyiladi. Makkajoxorining 1 mm2 sorish
qismida 700 ta ildiz tukchalari boladi.