Shrlok Xolms uzoq cho'zilgan safarimiz davomida uncha ochilib gapirmadi: u o'zini orqaga tashlab o'tirgancha bugun kontsrtda eshitgan kuylarini xirgoyi qilardi. Biz gaz fonuslar bilan yoritilgan son-sanoqsiz egri-bugri ko'chalardan yura-yura, nihoyat Farringdosh stritga ytib bordik.
-  Endi juda yaqinlashib qoldik, - ddi oshnam.- Anavi Mrriuezr-bank dirktori, bu ishdan shaxsan manfaatdor. Bizga Jons ham ish brib qoladi. U ma'qul yigit, o'zining ixtisosiga sira uquvi yo'q. Birdan-bir yaxshi fazilati bor: xuddi buldog itdk dovyurak, xuddi qisqichbaqadk yopishqoq. Bitta-yarimta panjasiga tushib qolgudk bo'lsa, aslo qo'yib yubormaydi... Yetib kldik. Mana ular.
Biz yana ertalab ko'rgan o'sha gavjum va g'ala-g'ovur ko'chamizga klib to'xtadik. Izvoshchining haqini to'lab, mistr Mrriuezrning orqasidan qandaydir tor yo'lakka kirib bordik va u yonboshdagi eshikchani ochishi bilan o'zimizni darhol ichkariga oldik. Eshikcha ortida juda qisqa boshqa yo'lak bor ekan. Yo'lakning oxirida vazmin tmir eshik ko'rinib turardi. Bu eshikni ochib aylanma zinapoyaping g'ishtin bosqichlaridan pastga tushdik va yana boyagidk haybatli bir eshikka yaqinlashdik. Mistr Mrriuezr to'xtab fonarni yoqdi-da, bizni zax hidi anqib turgan qorong'i yo'lakdan boshlab ktdi. Biz yana bnr eshikdan o'tib savatlar va og'ir-og'ir yashiklar qalab qo'yilgan qor yoki yrto'laga o'xshagan knggina joyga kirib bordik.
-  Bu yrga yuqoridan tushish juda qiyin,- deb qo'ydi Xolms, fonarni ko'tarib shiftni ko'zdan kchirarkan.
-  Pastdan kirish ham qiyin,- ddi mistr Mrriuezr yrga yotqizilgan taxta toshlarni hassasi bilan urib ko'rib.- Jin ursin, xuddi tagi bo'shdk gumburlaydi-ya!- db xitob qildi u hayrat bilan.
-  Mn sizdan shovqin solmasligingizni iltimos qilishga majburman,- ddi jahl bilan Xolms.- Sizning kasringizdan butun rja puchga chiqishi mumkin. Marhamat qilib, mana bu yashiklardan biriga o'tirsangiz-da, bizga xalal brmasangiz.
Basavlat mistr Msrriuezr malol klmagandk savatga borib o'tirdi. Xolms esa cho'kkalab fonar va lupa yordamida toshlarning oralig'idagi tirqishlarni sinchiklab tkshira boshladi. Bir ncha skunddan so'ng tkshirishlarining natijasidan mamnun bo'lib, o'rnidan turdi-da, lupani cho'ntagiga solib qo'ydi.
-  Hali kamida bir soat vaqtimiz bor,- db qo'ydi u,- chunki ular muhtaram bo'nak kassa egasi uyquga ktmaguncha ishga kirishishlari mahol. Xo'jayin uyquga ktgach esa ular bir daqiqa fursatni ham qo'ldan brishmaydi, ngaki, ishni qanchalik tz tugatishsa, qochib qolishlari uchun shuncha ko'p vaqt qoladi. Biz hozir, doktor,- shubhasiz, o'zingiz ham allaqachon payqagan bo'lsangiz krak,-Londondagi eng boy banklardan biriga qarashli bo'limning omborida turibmiz. Mister Mrriuezr -bank boshqarmasining raysi: u g'oyatda doshorak jinoyatchilarning xususan hozirgi vaqtda bu omborga alohida diqqat-e'tibor bilan qarashlariga nima   majbur  qilayotganini bizga  tushuntirib bradi.
-  Biz bu yrda Frantsiyadan olib klingan oltinlarni saqlamoqdamiz,- ddi pichirlab dirktor.- Bizni, bu oltinni  o'g'irlash uchun urinib ko'rishadi, db bir ncha bor ogohlantirishgan.
-  Fransiyadan olib klingan oltinlarni, ddingizmi?
-  Ha. Bir ncha oy muqaddam bizga oshiqcha mablag' darkor bo'lib qoldi. Biz Frantsiya bankidan o'ttiz ming napolondor qarz oldik. Bu pullarning hali taxini ham buzmaganmiz, ularning hamon omborimizda turgani kyinchalik hammaga ma'lum bo'lib ktdi. Mn o'tirgan savatda ikki ming napolondor bor, ular qavat-qavat zar qog'oz orasiga trilgan. Bankning bir bo'limida hozirgi vaqtda biz saqlayotganchalik miqdordagi oltin kamdan-kam saqlanadi, bu narsa dirktorlarni tashvishlantirmoqda.
-  Tashvishlanishga to'la asoslari bor, - db qo'ydi Xolms.- Xo'p, endi tayyorlansak ham bo'lar. Uylaymanki, biror soat ichida hamma ish tamom bo'lsa krak.
Bu fonarni, mistr Mrriuezr, biron qora narsa bilan to'sishga to'g'ri kladi...
-  Qorong'ida o'tiramizmi?
-  Qo'rqamanki, shunday qilishga to'g'ri kladi. Men odatdagi robbringizni o'ynayolmay qolmang, db karta ola kelganman, chunki biz to'rt kishimiz. Ammo ko'rib turibmanki, dushman juda jiddiy tayyorlanganga o'xshaydi-ya, chiroqni ochiq qoldirish xatarli bo'lar edi. Bundan tashqari, bir-birimiz bilan joylarimizni almashtirishimiz krak. Ular dovyurak odamlar, garchand biz ularga qo'qqisdan hujum qilsak-da, agar ehtiyot bo'lmasak, ular bizga shikast ytkazishlari mumkin, Mn mana bu savatning orqasida turaman, siz manavilarning orqasiga yashirining. Mn chiroqni talonchilarga to'g'rilashim bilanoq ularni shartta ushlang. Agar o'q otishsa Uotson, ularga tap tortmasdan o'q uzing. Mn o'qlangan rvolvrimni yog'och yashik qopqog'iga qo'ydim-da, yashik orqasiga o'tib biqindim. Xolms fonar eshikchasini yopdi, biz zimziyo qorong'ida qoldik. Qizigan mtall hidi bizga fonar o'chirilmaganligini, chiroq istagan daf'ada yarq etib ktishi mumkinligini eslatib turardi. Sabr bilan kutishdan srgaklangan asablarim qo'qqisdan hammayog'ni chulg'agan bu zulmatdan, zax yrto'laning sovuq nafasidan qaqshayotgan edi.
-  Ularning qochib chiqib ktishlari uchun faqat bir yo'l bor - izlariga qaytib, uy orqali Seks-Koburg-skvrga chiqishlari mumkin,- dya shivirlab qo'ydi Xolms.- Ishonamizki, iltimosimni bajo kltirgan bo'lsangiz krak, Jons?
-  Inspktor bilan ikki ofitsr ularni ko'cha eshik oldida kutib turibdi.
-  Dmak biz hamma tlik-tshiklarni brkitibmiz. Endi churq etmay kutishimiz krak, xolos.
Vaqt shu qadar imillab o'tardiki! Aslida atigi biru chorak soat vaqt o'tgan bo'lsa-da, nazarimda tun nihoyasiga ytib tpada tong otayotgandek tuyuldi. Qimir etgani qo'rqqanimdan oyoqlarim uvishib tolib ketdi, asablarim tarang edi. Birdan pastda g'ira-shira shu'la ko'rib qoldim.
Dastlab bu yrdagi toshlardan birini yoritib turgan g'ira-shira uchqun edi. Hadmay uchqun sarg'ish shu'laga aylandi. Kyin hch qanday shovqinsiz tuynuk ochildi, yorug' bo'lib turgan bo'shliqning o'rtasida xotinlarnikiga o'xshagan oppoq qo'l ko'rinib, qandaydir buyumni paypaslayotgandk bo'ldi. Barmoqlari qimirlayotgan bu qo'l bir minutcha pastda ochilgan tuynukdan chiqib turdi. So'ngra qanday qo'qqisdan paydo bo'lgan bo'lsa, shunday tz g'oyib bo'ldi, yana hammayoqni qorong'ilik chulg'adi, faqat ikki tosh orasidagi torgina tirqishdan xiragina yorug' chiqib turardi.
Biroq, bir daf'adan kyin srbar oq toshlardan biri g'ichirlagancha ag'darilib tushdi-da, uning o'rnida chorqirra chuqur o'ra paydo bo'lib, undan yarq etib, fo-nar yorug'i tushdi. O'ra ustida soqol-mo'ylovi qirtishlab olingan yigitcha ko'rindi; noma'lum odam har tomonga sinchiklab ko'z yugurtirdi: ikkn qo'li o'ra labiga yopishdi, o'radan ylkasi ko'rindi, kyin butun gavdasi ko'tarildi, tizzasini yrga tiradi. Bir lahzadan so'ng notanish odam tamoman buyoqqa chiqib, endi o'rtog'ini tortib olmoqda edi. O'rtog'i ham o'ziga o'xshagan kichkina va chaqqon, oq yuzli, jingalak qizg'ish-malla sochli edi.
-  Hammasi joyida, - db shivirladi u.- Iskana bilan qoplar sndami?.. Ming la'nat! Sakra, Archi, sakra, mn o'zimni qutqaraman.
Shrlok Xolms uning yoqasidan bo'g'ib oldi. Ikkinchi o'g'ri kovakka urib qoldi; Jons uni ushlab olmoqchi bo'lgan edi, ammo uddalayolmadi chamasi: tarillagancha latta yirtilayotganini eshitdim. Rvolvrning milida shu'la yiltiradi, ammo Xolms ovchilar qamchisi bilan asirning qo'liga bir urdi, rvolvr jaranglaga-nicha toshga tushdi.
-  Foydasi yo'q, Jon Kly,-ddi Xolms muloyimlik bilan. - Siz qo'lga tushdingiz.
-  Ko'rib turibman,- db javob brdi u mutlaqo xotirjam.-Ammo o'rtog'im qochib qoldi, sizlar pidjagining barinigina ushlayoldinglar.
-  Uni eshikning orqasida uch kishi poylab turibdi,- ddi Xolms.
-  E, shunaqami! Qoyilman Tabriklayman sizni.
- Mn ham sizni tabriklayman. Mallalar haqidagi undirmangiz bqiyos va muvaffaqiyatli chiqqan.
-  Oshnangizni hozir ko'rasiz,- ddi Jons- U iniga urib ktishda mndan chaqqonroq ekan. Mana endi qo'llaringizga kishan uraman.
-  Iflos qo'llaringizni tgizmang, mumkin bo'lsa! Mnga tgmang!-ddi bandimiz qo'liga kishan urilgach. - Siz hoynahoy mning tomirlarimda qirollar qoni oqayotganidan bxabar bo'lsangiz krak. Mumkin bo'lsa, mnga murojaat qilayotganingizda ser, db atab, mumkin bo'lsa, db iltimos qiling.
-  Juda soz,- ddi Jons zaharxanda bilan.- Mumkin bo'lsa, ser, yuqoriga chiqib kebga marhamat qilsangiz, u siz tabarruklarni politsiyaga olib boradi.
-  Ha, bu boshqa gap, - ddi Jon Kly xotirjam.
U bizga salobat bilan bong irg'ab, iztopar qo'riqchiligida bamaylixotir chiqib ktdi.
-  Mistr Xolms,- ddi Mrriuezr bizni ombordan boshlab chiqayotib,- bankimiz sizning bu xizmatlaringizga qay tariqa minnatdorchilik bildirishi krakli-gini bilolmay turibman gapning rosti. Siz kattakon bir o'g'irlikning oldini olib qoldingiz.
-  Mning o'zim ham mistr Jon Kly bilan orani ochiq qilib qo'yishim kerak edi,- ddi Xolms.- Bugun ishga sarflagan xarajatlarim unchalik ko'p emas, sizning bankingiz ularni shak-shubhasiz to'lasa krak, zotan, rostini aytganda, mn Mallalar uyushmasi haqidagi ajoyib qissani eshitarkanman, bqiyos bir sargu-zashtni boshimdan kchirib, yaxshigina bir mukofotga sazovor bo'ldim...
-  Bilasizmi, Uotson,- db tushuntirdi erta nahorda Shrlok Xolms, biz Bykr-stritda bir stakandan sodali viski ichib o'tirarkanmiz.- Mallalar uyushmasi haqidagi aql bovar qilmaydigan bu e'lon bilan Britaniya qomusini ko'chirib yozishdan kuzatilgan birdan-bir maqsad kaltafahm bo'nak kassasi egasining har kuni bir necha soat uyidan chiqarib yuborish uchungina krak bo'lgani mnga avval boshdanoq aniq ma'lum edi. Ular tanlagan vosita g'alati-yu, biroq bu vositaga amal qilib ular maqsadlariga erishishibdi. Boshdan-oyoq bu rjani tuzishdya Klyning srishtiyoq zhniga shrigi sochining rangi turtki bo'lgan. Haftasiga to'rt funt Uilson uchun tuzoqlik vazifasini bajargan, ular minglarcha funtdan umidvor ekan, to'rt funtning yuziga borisharmidi! Ular gaztaga e'lon brishgan; bir firibgar idora uchun vaqtincha ijaraga joy olgan, ikkinchi firibgar o'z xo'jayinini u yrga borishga ko'ndirgan, ikkovlari har kuni ertalab uning yo'qligidan foydalanish imkoniyatiga ega bo'lganlar. Yordamchisi yarim maoshga rozi bo'lib, shu bilan qanoatlanganini eshitishim bilanoq buning tagida biror gap borlingini payqadim.
-  Ammo ularning niyatlarini qanday bildingiz?
-  Malla mijozimizning muassasi - qashshoq, uning butun kvartirasida shu qadar murakkab o'yinga hch arzigulik narsa yo'q. Binobarin, ular kvartiradan tashqaridagi biron narsani ko'zda tutishgan. Bu nima bo'lishi mumkin edi? Mn yordamchisining surat olishga ishqiboz ekanligini, bu ishqibozlik bahonasida nima uchundir yrto'laga tushib turishini esladim. Yerto'la! Mana chigal ipping ikkinchi uchi. Mn Uilsondan uning sirli yordamchisini surishtira-surishtira, Londondagi eng sovuqqon, dovyurak jinoyatchilardan biriga to'qnash klib qolganimni payqadim. U yrto'lada qandaydir murakkab ish bilan band, nga dganda ikki oydan bri yrto'lada har kuni bir ncha sozlab ishlarkan. U yrda nima qilishi mumkin? Faqat bir ish: allaqanday boshqa binoga olib boradigan lahim qazi-yotgan bo'lishi krak. Shundan xulosaga kelgach, mn sizni boshlab shu voqalar bo'layotgan joy bilan tanishgani jo'nadim. Hassam bilan toshko'chani urib ko'rganimda siz taajjublandingiz. Mn esa lahimning qay tomonga qarab qazilayotganini - ko'cha tomongami yoki orqa tomongami, shuni bilmoqchi edim. Ma'lum bo'ldiki, lahim ko'cha tomondan qazilmayotgan ekan. Mn borib qo'ng'iroqni chaldim. Kutganimdk, eshikni yordamchisi ochdi. Shungacha u bilan uncha-muncha to'qnash klgan bo'lsak-da, ammo bir-birimizning yuzimizni ko'rmagan edik. Bu gal ham men uning yuziga qaramadim. Tizzalarinigina ko'rmoqchi edim. Tizzalarining iflos, g'ijimlangan, qirilganligini ko'rsangiz siz ham payqashingiz mumkin edi. Bu ko'p soatlar davomida lahim qazish bilan band bo'lganidan guvohlik brib turardi. Endi bu lahimni qayoqqa ktayotganini aniqlashgina qolgan edi. Mn muyulishdan burilishim bilan shahar va shahar atrofi bankining lavhasini ko'rdimu masala hal bo'lganini fahmladim. Kontsrtdan so'ng, siz-uyingizga ktgach, mn Skotlnd-Yardga bordim, u yerdan esa bank boshqarmasi raisining huzuriga qarab jo'nadim.
-  Siz ularning bankni xususan shu kcha talashga urinishlarini qayoqdan bildingiz? - db so'radim mn.
-  Mallalar uyushmasining idorasini yopish bilan ular mistr Jbz Uilsondan xoli bo'lishga ortiqcha muhtoj emasliklarini, boshqa so'z bilan aytganda, lahimni qazib bo'lganliklarini bildirishdi. Bundan shu narsa ma'lum ediki, ular lahimdan tzroq foydalanib qolishga harakat qiladilar, chunki, birinchidan, uni ko'rib qolishlari, ikkinchidan esa oltinni boshqa joyga olib borib qo'yishlari mumkin edi. Shanba ular uchun ayniqsa qulay kun edi, ngaki, qochishlari uchun bir kcha-kunduz ortiq vaqt brar edi. Mana shu mulohazalarning hammasi asosida mn, o'g'irlik yaqin bir kchada sodir bo'ladi, dgan xulosaga kldim.
-  Bu mulohazalaringiz g'aroyib!- ddim zavq bilan samimiy.- Siz o'z fikrlaringizni uzun zanjirdk shundan tizgansizki, uning har bir bo'g'ini mustah-kam.
-  Bu hodisa mni diqqatbozlikdan xalos qildi,- db qo'ydi Shrlok Xolms esnab.- Attang, yana zrikib, diqqatim oshib klayotibdi shkilli! Mning butun umrim - kundalik hayotimizning bir xilda diqqinafaslik bilan o'tavrishiga chap brishga harakat qilishdan iborat. Ba'zan mn hal qiladigan kichkina jumboqlar shu maqsadga erishishimga yordam bradi.
-  Siz insoniyatning chinakam valin'matisiz, - ddim mn.
Xolms kiftini qisdi:
-  Darhaqiqat uncha-muncha foyda kltirsam krak. L homm c'st rien - l ouw c'st dgan ekan Gyustav Flobr Jorj Sandga yozgan xatida.

(Artur Konan Doylning Sherlok Xolms haqida hikoyalar kitobidan).