O'sha e'lonni ko'rsatgan yordamchingiz sizda qachondan bri xizmat qiladi?
-  O'sha vaqtda bir oycha bo'lib qolgan edi.
-  Siz uni qayrdan topgan edingiz?
-  U mning oldimga gaztada e'lon brganimdan kyin klgan edi.
-  E'loningizni o'qib, o'shaning o'zigina klganmi-di?
-  Yo'q, o'ntacha odam keldi.
-   Nima uchun o'shaning o'zinigina oldingiz?
-  Qarasam chaqqonroq, haqni ham kam oladigan.
-  Yarim maosh olib ishlashga rozi bo'lganiga uchdingizmi?
-  Ha.
-  O'sha Vinsnt Spolding dganingizning qiyofasi qanaqa?
-  Kichik jussali, g'o'labir, srharakat. O'ytizga borib qolgan bo'lsa ham iyagida bironta tuk yo'q. Pshonasida kislota kuydirgan oppoq dog' bor.
Xolms qaddini rostladi. U juda hayajonlangan edi.
-  O'zim ham shundaydir db o'ylagan edim!-ddi u.- Uning quloqlaridagi zirak taqadigan tshiklarga ko'zingiz tushmadimi?
-  Ko'rganman, ser. U mnga, qulog'imni bolaligimda allaqanday lo'li xotin tshgan, db tushuntirdi.
-  Hm!- db qo'ydi Xolms va chuqur o'y surgancha o'zini krsloning suyanchig'iga tashladi.- U hali ham siznikidami?
-  Ha, albatta, ser, uni hozirgina ko'rdim.
-  Uyda yo'qligingizda u ishlaringizni durust eplab turadimi?
-  Nolisam bo'lmas, ser. Zotan, ertalablari bo'nak kassamda dyarli hch qanday ish bo'lmaydi.
-  Bas, mistr Uilson. Bir-ikki kundan kyin bu voqa to'g'risidagi fikrimni sizga bajonu dil xabar qilaman. Bugun shanba... Umid qilamanki, dushanba kuni biz hamma gapdan voqif bo'lsak krak.
-  Xo'sh, Uotson,- ddi Xolms mijozimiz ktgach,- siz bularni nima db o'nlaysiz?
-  Hch narsa db o'ylayotganim yo'q,- deb ro'y-rost javob brdim mn.- Bu ish mnga g'oyatda sirli tuyulayotibdi.
-  Taomil shuki, - ddi Xolms,- hodisa qanchaki g'alati bo'lsa, uning sirli tomonlari shu qadar kam bo'ladi. Olomon orasidan oddiy qiyofali odamni topish nchog'li qiyin bo'lsa, oddiygina jinoyatlarni aniqlash ham shu qadar mushkul. Ammo bu hodisani mumkin qadar tezroq bartaraf qilish krak.
-  Xo'sh, endi nima qilmoqchisiz?-db so'radim.
-  Chekmoqchiman,- db javob brdi u.- Bu uch marta trubka chkkuncha o'nlab mag'zini chaqsa bo'ladigan masala, shuning uchun mni o'n minutcha gapga solmay tursangiz.
U ozg'in tizzalarini yeg'ishtirib qirg'iy burniga yaqin olib borgancha krsloda g'ujanak bo'lib oldi va ko'zlarini yumib, allaqanday g'alati bir qushning tumshug'iga o'xshagan qora sopol trubkasini tishlagan uzoq o'tirdi. Men uni, uxlab qoldi, db o'ylab o'zim ham mizg'iy boshlagan edimki, qat'iy bir qarorga klgan odamdk o'rnidan sakrab turdi-da, trubkasini kaminga qo'ydi.
-  Sarasat bugun Snt-Jems-Xollda chaladi,- dedi u.- Siz bunga nima dysiz, Uotson? Bmorlaringiz bar ncha soatginz sizsiz tura olisharmikan?
-  Bugun bo'shman. Ishim uncha ko'p vaqtni olmaydi. - Unday bo'lsa, shlyapangizni kiying, ktdik. Mn avval Sitiga borishim krak. Yo'l-yo'lakay biron joyda ovqatlanarmiz.
Biz mtroda Oldrsgetgacha borib, u yrdan ertalab eshitgan voqalarimiz yuz brgan Seks-Koburg-skvrga yayov jo'nadik.
Seks-Koburg-skvr oqsuyaklarga xosroq, g'aribgina xilvat bir maydoncha. To'rt qator kir-iflos ikki qavatli g'isht uylarning drazalari o't-alaf bosgan kichkinagina bog'chaga qaragan, bog'chaning o'rtasida bir ncha tup irvoqqina lavr butalari qurum bosgan havo bilan kurashib Jon talashib yotibdi. Zarhal yuritilgan uchta shar va muyushga osilgan oq harflar bilan Jebz Uilson, db yozilgan jigarrang lavha malla mijozining muassasasi shu yrda ekanligini bildirib turardi.
Shrlok Xolms eshik oldida to'xtab, yuminqiragan mijjalari orasidan chaqnoq ko'zlarini unga tikdi. Kyin ko'chadan asta yurib borib, uylarni diqqat bilan ko'zdan kchirgancha yana muylulishga qaytib kldi.  Bo'nak kassasining oldida hassasi bilan toshko'chani uch marta qattiq urib ko'rdi, so'ngra eshikka yaqin borib, uni taqillatdi. Eshkni shu ondayoq soqol-mo'ylovi qirtishlab olingan chaqqon yigit ochdi-da, bizni ichkariga taklif qildi.
-  Tashakkur,- ddi Xolms.- Mn faqat Strendga qanday borsa bo'ladi, db so'ramoqchi edim.
-  Uchinchi ko'chaga borganda o'ngga burilasiz, kyin to'rtinchi ko'chaga borganda chapga,- db darhol javob brdi mistr Uilsonning yordamchisi va eshikni taq etib yopdi.
-  Epchil yigit ekan!- deb qo'ydi Xolms biz yana ko'cha  bo'ylab borarkanmiz.-Mningcha, u epchillikda London bo'yicha to'rtinchi o'rinda tursa krak, doshoraklikda esa uchinchi o'rinda bo'lsa ham ajab emas. Uning to'g'risida uncha-muncha ma'lumotlar bor.
-  Nazarimda, -ddim mn,- mistr Uilsonning yordamchisi Mallalar uyushmasida hazilakam rol o'ynamasa kerak. Aminmanki, siz undan yo'lni faqat o'zini ko'rish uchungina so'radingiz.
-  O'zini mas.
-  Nimani bo'lmasa?
-  Tizzalarini.
-  Xo'sh, tizzalarida nimani ko'rdingiz?
-  Kutgan narsamni ko'rdim.
-  Ko'cha toshlarini nimaga urib ko'rdingiz?
-  Muhtaram doktor, hozir gap sotishning fursati emas, kuzatish krak. Biz - dushman qarorgohidagi ayg'oqchilarmiz. Biz Seks-Koburg-skvrda ba'zi bir narsalarni bilib olishga muvaffaq bo'ldik. Endi ularga narigi tomondan klib tutashadigan ko'chalarni ko'zdan kchirib chiqamiz.
Seks-Koburg-skvr bilan muyulishdan burilganimizdan keyingi manzara orasida yr bilan osmoncha farq bor edi. Muyulishdan burilgach, shaharning Sitini shimol va g'arb bilan bog'lab turadigan asosiy qon tomirlaridan biri o'tar edi. Bu katta ko'cha boshdan-oyoq ikki oqim hosil qilib o'ngga va so'lga qatnab turgan ekipanslar bilan to'lgan, yo'lkalarda esa g'uj-g'uj o'tkinchilar, qator ajoyib magazinlar va hashamatli mahkamalarga qarab xuddi shu uylarning orqasida naqadar g'arib kimsasiz maydon borligini tasavvur qilish mahol edi.
-  Ijozat bring, to'yib tomosha qilib olay,- dedi Xolms muyushda to'xtab, har bir uyni birma-bir diqqat bilan ko'zdan kchirarkan.- Binolarning qay tartibda joylashganini eslab qolmoqchiman. Londonni aylanishga   juda   ishqibozman...  Avval Mortimrning tamaki magazini, kyin gazta do'koni, uning yonida shahar va shahar atrofi bankining Koburg bo'limi, so'ngra vgtarianlar rstorani, undan kyin Mak-Frln karta dposi. Undan uyog'ida narigi kvartal bosh-lanadi... Xo'p, doktor, ishimiz tamom bo'ldi hisob. Endi bir oz ko'ngilxushlik qilsak ham bo'ladi: butrbrod yb,  chinni oyog'dan qahva ichamizu huzur-halovat, orom, dilrabo kuylar saltanatiga ravona bo'lamiz, u yrda malla mijozlar boshimizni qotirib g'ashimizga tgmaydi.
Do'stim muzikani ehtiros bilan svar, u ist'dododli sozandagina emas, tuppa-tuzukkina kompozitor ham edi. Butun kcha davomida ingichka uzun barmoqlarini muzika ohangiga monand asta-asta qimirlatgancha krsloda yayrab o'tirdi. Uning tabassum qalqqan chhrasi, nam-xush xumor ko'zlari intizor Xolmsni, o'g'ri-muttahamlarning kushandasi, shafqatsiz, ayyor Xolmsni hch eslamas edi. Ajoyib xaraktri ikki narsadan tarkib topgan edi. Uning puxtaligi hamda kishini lol qoldiradigan o'tkir zhni bu kishi fazilatinnng asosini tashkil etadigan shoirona o'ychanligi bilan kurashda tug'il gan bo'lsa krak, db o'ylardim o'qtin-o'qtin. Har doim tamoman holdan toyganiga ham qaramay g'ayrat bilan ishga kirishib kta olardi. Uning kchqurunlari o'z navozishlari va notalariga nchog'li xotirjamlik bilan brilib ktishini yaxshi bilardim. Ammo ishqibozlik ehtirosi uni birdan chulg'ab olib, o'ziga xos bo'lgan yorqin tafakkur kuchi savhi tabiiy darajasiga tib borar, uning uslubidan bxabar odamlar, qarshimizda oddiy bir odam emas, allaqanday g'ayritabiiy bir jondor turibdi, db o'ylay boshlar edilar. Snt-Jms-xollda kuzatib o'tirarkanman, Xolmsning muzikaga naqadar brilib ktganini ko'rib, u iziga tushgan odamlarning omon qolmasliklarini szdim.
-  Siz, doktor, uyga ktmoqchidirsiz,- ddi u kontsrt tamom bo'lgach.
-  Uyga ktaman, albatta.
-  Mning yana bir ishim bor, bu uch-to'rt soat vaqtimni oladi. Koburg-skvrdagi hodisa - juda jiddiy narsa.
-  Juda jiddiy dng?
-  U yrda katta jinoyatga tayyorlik ko'rilmoqda. Mn ishonch bilan aytamanki, biz uning oldini olib qolamiz. Ammo bugun shanba bo'lgani sababli ish ancha mushkullashadi. Kchasi mnga yordamingiz krak bo'lib qolishi mumkin.
-  Soat nchada?
-  Soat o'nlardan kyin.
- Roppa-rosa o'nda Bykr-stritda bo'laman.
-  Juda soz. Bilib qo'ying, doktor, bu nihoyatda xatarli ish. Cho'ntagingizga rvolvringizni solib oling.
 U mnga qo'l silkib, kskin burildi-da, bir lahzada xaloyiq orasiga kirib g'oyib bo'ldi.
 Mn o'zimni boshqalardan ko'ra ahmoqroq db hisoblamayman-u, ammo qachon Shrlok Xolms bilan to'qnash klib qolsam, zehnimning pastligini tan olib qiynalib ktaman. Axir, mana, mn ham u nimani eshitgan bo'lsa shuni eshitdim, u nimani ko'rgan bo'lsa, mn shuni ko'rdim, biroq gapiga qaraganda u bo'lib o'tgan voqanigina emas, endi sodir bo'ladiganigacha tushunib, payqab turibdi, mnga esa bu ish hamon dudmal, bir tuturiqsiz narsaga o'xshab tuyulmoqda.
 Uyga qaytayotib  yo'l bo'yi Britaniya qomusini ko'chirgan o'sha malla kotibning g'alati hikoyasini ham, Seks-Koburg-skvrga borganimpzni ham, xayrlashayotganimizda Xolms aytgan vahimali so'zlarni ham yana bir bor esladim. Bu tungi safar nimani bildiradi va nima uchun qurollanib borishim krak? Biz u bilan qayoqqa boramiz va nima ishlar qilamiz? Xolms mnga bo'nak kassa egasining ko'sa yordamchisi katta jinoyatlarga qodir, g'oyatda xavfli odam ekanini shama qilib qo'ydi.
 Bu jumbog'ni ychish uchun rosa bosh qotirdim, ammo hch bir ish chiqarolmadim, kechasigacha sabr qilishga qaror qildim, hamma gap o'shanda ayon bo'ladi.
 To'qqizdan chorak oshganda undan chiqdim. Gand-park va Oksford-stritdan o'tib. Vykr-stritga chiqdim. Eshik oldida ikkita keb turardi, dahlizga kirarkan-man, g'ala-g'ovur tovushlarni eshitdim. Xolmsning huzurida ikki odam bor ekan. Xolms ular bilan quyuq suhbatlashmoqda. Ularlni birini tanirdim - bu poli-tsiyaning rasmiy agnti Pitr Jons. Ikkinchisi esa yaltiroq silindr, g'oyatda bjirim frak kiygan ozg'in, novcha. badqovoq odam edi.
-  Ha, ana, jamoat jam bo'ldik!-ddi Xolms matroscha kurtkasining tugmalarini qadab, rafdan vazmin sopli ovchilar qamchisini olarkan.- Uotson, siz Skotlsnd-Yardda ishlaydigan mistr Jons bilan tanish bo'lsangiz krak? Ruxsat eting sizni mistr Mrriue-zrgya tanishtiray. Mistr Mrriuezr ham bizning so'nggi sarguzashtimizda ishtirok etadi.
-  Ko'rib turibsizki doktor, biz mistr Xolms bilan yana birga ovga chiqayotibmiz,- ddi Jons odatdagidk sipolik bilan.- Do'stimiz bbaho odam. Ammo ovning eng boshida yirtqichni ta'qib qilishi uchun unga qari tozining yordami krak.
-  Yirtqichni emas, o'rdak otib yurmasak hali, db qo'rqaman,- ddi tundlik bilan mistr Mrriuezr.
-  Mister Xolmsga bmalol orqa qilishingiz mumkin, ser,- db qo'ydi jamiyat bilan politsiya agnti.- Uning yaxshi ko'rgan uslublari bor. Ular, ruxsatingiz bilan qayd etsam, bir oz mavhum va xayoliyroq, lkin, har  qalay, juda yaxshi natijalar beradi. E'tirof krak, u haq bo'lib chiqib, rasmiy politsiya esa yanglishgan hollar ham bo'lgan.
-  Modomiki, siz shunday dyayotgan ekansiz, mistr Jons, dmak hammasi joyida bo'ladi,- ddi takalluf bilan notanish odam.-Lkin, har qalay, rostini ayt-sam, bugun odatdagi robbr o'ynashdan mahrum bo'lganimga achinayotibman. Bu yigirma ytti yil davomida mn karta o'ynaman o'tkazadigan birinchi shanba oqshomi bo'ladi.
-  Bugungi o'yindagi dov sizning karta o'yiningizdagi dovdan kattaroq, o'yinning o'zi ham qiziqroq bo'ladi,- ddi Shrlok Xolms- Siz tikadigan dov, mistr  Mirriuezr, o'ttiz ikki ming funt strlingga tng kladi. Sizning dovingiz esa, Jons, allaqachonlardan bri tutib olish umidida yurgan odamingiz.
-  Jon Kly-qotil, o'g'ri, qulfbuzar, firibgar,- ddi Jons.- U hali yosh, mistr Mrriuezr, ammo mamlakat bo'yicha eng mohir og'ri: mn hammadan ko'ra ham o'shaning qo'llariga jon-jon db kishan urardim. Jon Kly dgan bu yigit ajoyib odam. Uning bobosi grtsog edi, o'zi bo'lsa Iton va Oksfordda o'qigan. Qo'li qanchalik mohir bo'lsa, miyasi shunchalik o'tkir, garchand biz uning iziga har bir qadamda duch klayotgan bo'lsak ham, u hamon tutqich brmaydi. Bu haftada u Shotlandiyada biron kimsaning bor-yo'g'ini o'marib klsa, kyingi haftada Kornvallisda ytimxona qurish uchun pul yig'ishga kirishadi. Ncha yillardan bri uning izidan quvamanu, lkin haligacha o'zini ko'rgan emasman.
-  Bugun kchasi uni sizga tanishtirishga muyassar bo'laman. Mn ham ikki marta mistr Jon Klyning jasoratiga to'qnash klganman, sizning u mamlakat bo'yicha eng mohir o'g'ri, dgan fikringizga batamom qo'shilaman... Soat o'ndan oshib qoldi. Yo'lga tushsak ham bo'lar. Sizlar ikkovlaringiz birinchi kebda jo'nanglar, Uotson bilan biz ikkinchisida jo'naymiz.
