TILLA TANGACHA
(Ertak)

Bor ekan-da yoq ekan, och ekan-da toq ekan. Surxon degan diyorda, shoshqin Amudaryoda juda kop
baliqlar ahil va inoq yashashar ekan.
Daryodagi baliqlarning turi shu darajada kopligidan,
sanab sanogiga yetib bolmas, ammo Tilla tangacha
ismli baliqcha yagona ekan. Hamma yogi zarrin tangachalar bilan qoplangan bu baliqcha chiroyli suvotlar
panasidagi mojaz uychada onasi bilan birga yashashar
ekan.
U dunyoga kelishi bilan onasi daryo haqida kop
narsalarni sozlab bergan edi. Shuning uchun aqlli baliqcha qirgoqqa yaqin sayozlikda suzmas, baliqchilar tor
tashlaydigan joylarga yaqin yolamas va odamlarning
koziga tashlanmas ekan.
Kunlarning birida Tilla tangacha zerikibdi. Qiziquvchanligi ustun kelib, onasiga bergan vadasi yodidan
kotarilib, taqiqlangan qirgoq tomon suzibdi.
U qirgoqqa yaqin kelib, atrofni tomosha qila boshlabdi. Suv loyqa va juda sayoz edi. Koradigan hech
narsa yoq-ku pichirlabdi u sayozlikdagi toshchalarga
urilib. Begona joyda yuragiga qorquv oralabdi.
Endi uyi tomonga suzaman deb, orqaga burilganida
torga tushib qolibdi. Chiqib ketish uchun ancha urinib
tipirchilabdi, foydasi bolmabdi. Ozini har tomon urib,
onasini, dostlarini yordamga chaqiribdi. Afsus, uni hech
kim eshitmay, Tilla tangacha hushini yoqotibdi.
Bir payt kozini ochsa, juda gozal joyda emish. Tiniq
suv va xilma-xil suvotlar osib yotgan oynavand qasrda
oziga oxshagan jozibali baliqchalar suzib yurishar edi. Men jannatga tushdim shekilli-a, yaxshi qiz?  soz
qotibdi yaqinroqda suzib yurgan oppoq baliqchaga
qarab.
 Bu yerga tushganlarning hammasi avval shunday
deb oylashadi, - debdi ozini Oqoyim deb tanishtirgan
baliqcha xorsinib.
 Afsus, bu yer jannat emas, akvarium. Endi shu
yerda yashaysiz.
 Akvarium deganingiz nimasi? Tushuntirib bering.
Bu erga birinchi bor kelishim. Faqat tezroq boling uyimga qaytib ketishim kerak. Oyijonim xavotir oladilar
Oqoyim bu baliqchaning soddaligini korib, bir necha
oy avval akvariumga tushgan ilk kuni yodiga tushibdi.
Uni uzoq yurtlardan bu yerga keltirgan edilar. Oqoyimni ulkan daryodan tutishgach, kichik oynavand idish chaga solib, qayerlarga olib borishmadi deysiz? Nihoyat
shu yerga olib kelib qoyib yuborishdi. Tor idishlardagi
sasib qolgan suvlardan song, bu akvarium unga avvaliga rohatijon tuyulgan edi. Biroq olislarda qolgan
qadrdon daryosi, undagi dostlarini endi faqat tushlaridagina korardi.
Akvarium - odamlarning ovunchogi.
 Odamlar dedingizmi? - debdi qorqib ketgan Tilla
tangacha. - Axir ular daryoda yashashmaydiku! Demak...
demak, baliqchilarning toridan chiqa olmagan ekanmanda?! Voy shorim, endi nima qilaman? Oyijonimga nima
boladi?
Oqoyim yangi mezbonning tushkun ahvolini korib,
uni qanday ovutishni bilmas, zero ozi ham taskinga
muhtoj edi.
Amudaryoning shaffof suvlariga organgan baliqcha
bir kun otmay oynavand qasr ichidagi suv tamidan
Bogila boshlabdi. Bir haftadan song esa tamoman
holdan toyib, kasal bolib qolibdi.
Gohi-gohida qasr ichiga moralab, ochilib-yumilayotgan kattakon koz ham uning betobligidan xavotirda
ekanini bilmas edi. Tilla tangacha vahimali kozdan
qorqib, kozchalarini chirt yumib yotardi.
Yana bir-ikki kundan song chiroyli tovlanib turguvchi
tilla tangalar qoraya boshladi, baliqchaning ozi esa yana
hushidan ketdi...
Shundagina akvarium egasi Olimjon baliqsevarligi
tufayli shunday ajoyib baliqchaning olimiga sababchi
bolib qolishini tushunib yetdi. Qarasa, barcha baliqlar
avvalgi korkini yoqotgan. Nega bunday boladi? Qimmat
suvotlar, zamonaviy suv tozalagich moslama, akvarium
ichidagi mojaz toshchalaru, marjon qoyachalar baliqlarga nahotki yoqmasa?
U bir pas nima qilishini bilmay kalovlanib qoldi. Song
bir qarorga kelib, akvariumni dast kotarib Amudaryo
tomonga yugurdi...
Tilla tangacha oziga kelganida, boshini silab turgan
onasiga va eski dostlariga kozi tushdi. Tush koryapman shekilli, yana bir oz uxlay deya yonboshiga agdarilibdi. Shu on ogzida qadrdon daryo suvining tamini
sezib, ornidan sakrab turibdi. Qarasa, oz uyi! Nahotki?
Anavi, akvariumda korgan baliqchalar bu yerda nima
qilishyapti? Hammasi xursand, unga qarab jilmayib turishibdi.
Shu payt Oqoyim asta suzib unga yaqinlashdi. Tilla
tangachaga Olimjon ismli akvarium egasi ozlari
oylaganday yomon bola emasligi, aynan u baliqchalarni
daryoga qoyib yuborganini aytib beribdi.
Oyisi bolsa, ogli yoqolib qolgach bir necha kun
daryo baliqlari bilan uni izlaganlarini yiglab hikoya qilibdi
Tilla tangacha hammani xavotirga solgani uchun qonqarindoshlaridan uzr sorabdi. Ammo bir nechta yangi
dostlarini akvariumdan ozod bolishiga sababchi bolganidan quvonibdi.
Yana bir necha kundan song Tilla tangachaning zarrin
tangalari yana avvalgidek jilolana boshlabdi. Axir Amudaryo suvi shifobaxsh ekan-da!
Tilla tangacha Oqoyim bilan turmush qurib, uzoq va
baxtli hayot kechirishibdi.