
Vabo



[IMG]
v2.png


 

Vabo (cholera) --ingichka ichakning zararlanishi, intoksikatsiya, umumiy ahvolning og'irlashuvi va organizmning suvsizlanishi bilan davom etadigan o'tkir infeksion kasallik; o'ta xavfli ichak kasalliklaridan. V. dastlab (1816) Hindistonda - Gang daryosi vodiysida paydo bo'lgan; u yerda turmush sharoiti og'ir bo'lganligi uchun aholining bir qismi boshqa davlatlarga keta boshlaydi. 


[IMG]
v1.png


 

Natijada V. Yevropaga, keyinchalik butun dunyoga, chunonchi Birma (1819), Yava va Borneo o. lari, Xitoy (1820), Eron (1821), Yaponiya hamda Rossiyaga (1822) tarqaladi. 1823-1925 y. larda Rossiyada V. epidemiyasi 55 marta qayd qilingan. 

[IMG]
vabo1.png

XlX asr. Angliya. Vabo kasiligi.


Turkiston o'lkasiga V., asosan, Afgoniston va Erondan otgan.V. ning klassik V. va El- Tor V. si degan 2 turi bor. Shunga kora, V. mikrobi (vibrion deb ataladi) klassik V. vibrioni va ElTor vibrioni deb ataladigan ikki xilga ajratiladi.


[IMG]
v3.png


 

 Klassik V. vibrionini 1883 y. R Kox, El-Tor V. vibrionini esa 1906 y. Sinay ya. o. da Gotshlix topgan. V. vibrioni salgina bukilgan va ikki uchi yumaloqlangan tayoqcha bo'lib, bo'yi 1,5-4 mk va eni 0,2-0,4 mk. V. vibrioni daryo suvida 18 kundan 5 oygacha, muzda bir necha oy, ariqlarda bir necha kun, dengiz suvida ikki hafta, sovuq vaqtda najasda bir 


[IMG]
v4.png


 

necha oy, axlat chuqurlarida 3 oygacha, ichki kiyimlarda 2 oy, qum tuproqda bir necha oy, suv havzalarida 15-30 kun, sut va yog'da bir oygacha, kartoshkada 2 haftagacha, ho'l mevada bir necha kungacha, pivoda 3 soatdan 5 kungacha tirik turadi. 
Dezinfeksiyalovchi moddalar vibrionni tez o'ldiradi. Suv qaynatilganda ham vibrion tez o'ladi. 1960 y. gacha bolib o'tgan V. epidemiyalarining deyarli hammasi (aniqroq aytganda 6 pandemiyasi) ga klassik V. vibrioni sabab bo'lgan.


[IMG]
v5.png


 

 Klassik V. og'ir utib, bemor yotib qoladi, kasallik belgilari (tez-tez ich ketishi, qusish, shuning natijasida organizmning suvsizlanishi, shuningdek t-ra pasayishi, muskullarning tirishishi va intoksikatsiyaning boshqa belgilari, yurak urishining susayishi va sh. k.) aksari ro'yirost ko'rinadi, shunga ko'ra kasallik V. boshlanishi b-noq tez aniqlanganida, V. ning tarqalishi cheklanadi. El-Tor V. si esa aksari yengil o'tadi.


  V. belgilari bo'lmagani holda vibrionlarni tashib yuradigan kishilar ko'proq uchraydi, shu bois El- Tor V. sini aniqlash klassik V. ni aniqlashga nisbatan qiyinroq, shuning uchun ElTor V. sining bir mamlakatdan ikkinchi mamlakatga o'tish va keng tarqalish imkoniyatlari katta. V. vibrioni bemorning axlati, qusug'i, ba'zan siydigi bilan tashqariga chiqadi. Vibrionlar tushgan suv va oziqovqatni iste'mol qilish natijasida V. yuqadi. Me'da shirasi vibrionlarni o'ldiradi, ammo suv ko'p ichilganda yoki me'da shirasi kamroq bo'lganda vibrionlar me'dadan ingichka ichakka o'tib, kupayadi. Vibrionlarni pashsha ham tarqatadi. Pashsha axlatga qo'nganda vibrionlarni qorniga va oyoklariga ilashtirib olib, oziq- ovqatga va ichimlik suvga yuqtirishi mumkin. Bemorni parvarish qiluvchilar va vibrion tashuvchilar (organizmida V. vibrionlari bo'lsa-da, og'rimayotgan kishilar) ham kasallik tarqalishiga sabab bo'la oladi. V. yuvuqsiz qo'l, kir kiyimbosh va parvarish buyumlari orqali ham yuqadi.

 Vabo vibrionlari tushgan suvni iste'mol qilish natijasida kelib chiqqan V. epidemiyalari qisqa vaqtda ko'p aholini kasallantiradi. El-Tor V. si asosan shu yul bilan tarqaladi (ayniqsa qishloq joylarda). Tabiiy sharoit (yozning juda issiq kelishi) va aholi migratsiyasi (dengiz bo'yidagi shaharlarga yezda ko'plab aholining dam olishga kelishi) sanitariya ahvoliga putur yetkazib, V. ning tarqalishiga imkon beradi. V. ning tipik (algid) formasi 2-3, ba'zan 5 kunlik inkubatsion davrdan keyin o'ziga xos belgilar bilan boshlanadi: ich tez-tez va ko'p keladi, bemor qusadi, t-rasi pasayadi (35-34'C gacha), muskullari tirishadi, yurak urishi susayadi va h.k.
Organizm suvsizlangani uchun bemorning ko'zlari kirtayadi, badani ko'karadi, terisi burishib qoladi, yopishqoq ter bosadi. Bemor shu ahvolda bir necha kun yotgach ich ketishi va qusish bosilib, sog'aya boshlaydi. V. ning ich surmaydigan va qustirmaydigan og'ir ("quruq") formasida bemor talvasaga tushib, o'ziga kelmay, bir necha soatda Ulib qoladi. Zamburug', mishyakdan zaharlanish, shuningdek ovqatdan buladigan toksikoinfeksiyalar ham ba'zan V. ga o'xshab kechishini nazarda tutish lozim. Bemor, albatta, kasalxonada davolanadi. Oldini olish: chet ellardan V. o'tib qolmasligi uchun davlat chegaralarida sanitariya muhofazasi choralari ko'riladi, aholi yashaydigan joylarni, shuningdek oqova suvlarni tozalash, suv havzalarini sanitariya ahvolini himoya qilish, suv ta'minoti, oziq-ovqat va umumiy ovqatlanish korxonalari muntazam nazorat qilinadi, pashsha yo'qotiladi, sanitariya- gigiyena chora-tadbirlari kuchaytiriladi va h. k.  
Yuqorida ko'rsatilgan tadbirlardan tashqari, suv va oziqovqatni yuqumsizlantirish va shaxsiy gigiyenaning ahamiyati katta.


[IMG]
10.png


 

 Vabo vibrioni chidamsiz bo'lgani uchun suvni qaynatib, masalliqlarni obdon pishirib, ularni V. vibrionlaridan xalos qilish lozim. 
 V. aniqlangan taqdirda Sog'liqni saqlash vazirligiga darhol xabar beriladi, bemor albatta kasalxonaga yotqiziladi, kasallik topilgan joyda dezinfeksiya, dezinseksiya va karantin chora-tadbirlari amalga oshiriladi. Bemorga yaqin yurgan kishilar 5 kunlik karantinga olinadi va tibbiy ko'rikdan o'tkaziladi. Jahon Sog'liqni saqlash tashkilotining tavsiyasiga ko'ra hozir vabo kasalligi o'chog'ida karantin qo'llanilmaydi.
 Davo organizmning suv-tuz maromini rostlash, qon, plazma, fiziologik eritma, Ringer eritmasi, trisol, disol, atsesol, xlosol, reomakrodeks va b. eritmalarni to'xtovsiz quyish, antibiotiklar berish, 
 organizmning umumiy ahvolini yaxshilash choralarini ko'rishdan iborat. 



[IMG]
v3.png


 


Adabiyotlar: Jukov-Verejnikov N.N., Musabayev I. K.,Zavyalova N. K., Klinika, lecheniye i profilaktika xoleri, T., 1966. O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. Birinchi jild.
 Muallif: Norqulov Jahongir
Termiz shahri.
 2014-yil. Yanvar.








[IMG]
snake.png


 

