PHP tarixini bilasizmi?
1994 yili php tilinig yaratuvchisi Rasmus Lerdorf ozinig saytiga mehmonlar kirishini hisoblash uchun Perl dasturlash tilada maxsus qobiq yozib amalda qollagan. Kop otmay qobiqni ishlash unumdorligi juda past va sekinligi aniqlanganidan song, dasturlarni yangidan C tilida yozib chiqishga togri keladi. Keyin, dastlabki dastur kodlari muallif tarafidan barchaga korish uchun serverga nashr qilingan. Server foydalanuvchilari kodlar bilan qiziqib, uni ishlatish muxlislari ham paydo bolgan. Hademay, bu dasturlar alohida loyihaga aylanib, 1995 yilning iyun oyida dasturiy mahsulot PHP (Personal Home Page) nomi bilan birinchi nashri chiqarildi. Imkoniyatlari oddiy va sodda bolib: bir necha buyruqlarni tushunadigan kod analizatori(tekshiruvchisi), mehmonlar hisoblagichini, kitobini, chatini yaratish uchun foydali dasturlar toplamidan iborat bolgan.

1996 yil aprel oyida dasturlar jiddiy qayta ishlanganidan song, PHP/FI (Personal Home Page / Forms Interpreter) nomi bilan mahsulotning ikkinchi nashri paydo boldi. Bu mahsulot html-kod ichiga yozilib, html-formalarni qayta ishlab, hozirgi PHP dasturlash tilining tayanch imkoniytlarini ichiga olgan. PHP/FI kod yozilishi Perl tiliga juda oxshagan, lekin soddaroq bolgan.

1997 yili PHP/FI 2.0 nashri chiqdi. Osha paytda bu mahsulot bilan dunyo boyicha bir necha ming odam foydalanib, taxminan 50 ming domen bolib, Internetning 1%-ni tashkil qildi.

1997 yilda Endi Gutmans va Ziv Suraski PHP/FI kodini boshqatdan yozib chiqishdi, chunki eski kod ular ishlatayotgan elektron tijorat tizimlari uchun yaroqsiz edi. Eski kodning mualliflaridan yordam olish uchun ular birlashishni taklif etib, PHP3 nomli loyihani PHP/FI -ni rasmiy vorisi deb elon qilishdi. Yangi loyiha uyushgandan keyin PHP/FI loyihasi ishlab chiqarilishi toxtatilgan.

PHP 3.0 -ning eng kuchli taraflaridan biri uning kengaytirala olinadigan yadrosi(tizimning bosharuv qismi) bolib, bundan tashqari, malumot jamgarmalar bilan, turli protokollar va interfeyslar bilan birgalikda ishlash keng imkoniyatlari yaratildi. Muvaffaqiyatga erishishga ancha ahamiyatli fakt bu yangi tilni boyligi va obektlarga moljallangan dasturlashni kolla olishi. Yangi loyiha bilan birga nafaqat tilni tashqi, ichki tuzulishi ozgardi, balki ozini nomi ham. Endi PHP qisqartmasi PHP: Hypertext Preprocessor manosini anglatishi bildirildi.

1998 yilning oxirida PHP foydalanuvchilarning soni on minglardan oshdi. Yuz mingdan oshiq veb-saytlar bu tilni qollashini elon qilishdi. Taxminan Internetning 10% serverlarida PHP 3.0 ornatilgan edi.

1998 yilning iyun oyda PHP3 toqqiz oy ommaviy tekshiruvidan keyin rasman elon qilindi. Shu yilning qishida Endi Gutmans va Ziv Suraski PHP yadrosini qaytadan ishlab chiqarishni boshlashgan. Ularning asosiy vazifasi PHP tiziminig unumdorligini kotarish va kodning modullarini yaxshilash edi.

1999 yilning ortalarida birinchi marta taqdim qilingan yangi yadro Zend Engine deb nomlangan (Zend: mualliflar Zeev va Andi ismlardan tashkil topgan). Uni asosida tuzilgan yangi til PHP4 2000 yilning may oyida rasman chiqarilgan. Unumdorlik yaxshilangandan tashqari, PHP 4.0 muhim yangiliklarga ega bolib, sessiyalarni kollash, buferli chiqarish, kiritilgan malumotlarni havfsiz qayta ishlash va yana bir necha yangi til tuzuvchilarini paydo bolishidan iborat.

Hozirgi kunlarda Zend Engine qayta yaxshilanib PHP5 tili ishlab chiqarildi. Asosiy ozgarishlar obektlarga moljallangan dasturlash modelida bolib, tilning imkoniyatlari yanada kengaytirdi.

Hozirda PHP tilini yuz minglab dasturchilar ishatib, bir necha million saytlar yaratilib, Internetning 20% domenlarini tashkil etmoqda.
Manba: birinchiqadam.zn.uz
---------------