
Chipta kavushli tulki (ertak)

Vladimir Dal
Qish tunlarining birida yo'l bo'ylab ketayotgan tulkining qorni och edi. Bulutlar osmonda osilib turar, dalaga qor uchqunlari sochilib - sochilib tushar, qor maydalab yogkardi.
Hechqursa, bir tishlam yegulik bo'lsaydi , - debdi tulki. U yo'l yuribdi, yo'l yursa ham mo'l yuribdi; yo'lda yotgan chipta kavushni ko'rib qolibdi. Joyi kelsa, shu chipta kavush ham asqotib qolar  -o'ylabdi u. Kavushni tishlab olibdi - da, yo'lida davom etibdi. Qishloqqa kirib, birinchi kulbani taqillatibdi.
- Kim u? - so'rabdi dehqon darchasini ochayotib.
- Bu - men, ey, yaxshi odam, tulkixon - singiljonman. Tunashga joy ber!
- Biz sensiz ham tiqilib yotibmiz! - debdi qariya va darchasini yopmoqchi bo'libdi.
- Menga ko'p narsa kerak emas, - o'tinib so'rabdi tulki. -o'rindiqqa yotsam ham bo'laveradi, dumimni esa uning tagiga qo'yaman.
Cholning unga rahmi kelibdi va uyiga uirgizibdi. Tulki unga debdi:
- Hoy, dehqon, chipta kavushimni berkitib qo'y!
Dehkon uning kavushini olib, pechkaning tagiga otib yuboribdi.
Hamma uyquga ketibdi, shunda tulki o'rindiqdan sekin tushibdi-da, kavushni o'gkirlab, pechkadan uzoqroq joyga tashlabdi.Ortiga qaytib, hech narsa bo'lmaganday, o'rindiqqa yotib olibdi, dumini o'rindiqning tagiga joylabdi.
Tong ota boshlabdi. Odamlar uygkonishibdi; kampir pechga o't qalabdi, chol o'tin terib kelgani o'rmonga otlanibdi. Tulki o'rnidan turibdi-yu, chipta kavushi tomon oshiqibdi. Qarasa, kavushi joyida yo'q. U chinqira boshlabdi:
- Meni xafa qildi bu qariya, ochiq ko'ngilligimdan foydalandi. Chipta kavushimning o'rniga tovuq ham olmayman!
Chol pechning ostiga ko'z yugurtiribdi - chindan ham chipta kavush yo'q! Nima qilish kerak? Axir, o'z qo'llari bilan qo'ygan edi-ku! Tovuqni olibdi-da, tulkiga tutibdi. Tulki tinmay tovuqni olmayman, deb baqirar, ovozi qishloqni tutib ketar, hadeb qariya uni xafa qilganini ta'kidlar ekan.
Chol bilan kampir tulkining ko'nglini olay deb unga kosachaga sut quyib berishibdi, nonni ushatib, tuxum qovurishibdi. Tulki shuni kutib turgan ekan. o'rindiqqa sakrab chiqib olibdi, nonni yebdi, sutni simiribdi. Tuxumni paqqos tushirib, tovuqni olib, to'rvasiga solibdi. Uy egalari bilan xayrlashib, yo'lga tushibdi.
Yo'l bo'yi qo'shigkini boshlabdi:
Zim-ziyo tun oralab
Ketib borar tulkixon
Qorni och va bedarmon.
Yurib-yurib bir kuni
Topib olibdi kavush.
Oqko'ngil odamlarni
Aldab, qipti ayyor ish -
Bitta chipta kavushni
Tovuqqa alishibdi.
Kech yaqin u boshqa qishloqqa yetib boribdi. Taq-taq-taq! - tulki kulbani taqillatibdi.
- Kim u? - so'rabdi dehqon.
- Bu - men, tulkixon -singiljon. Amakijon, tunashga joy ber!
- Sensiz ham tiqilib yotibmiz, yo'lingdan qolma, - debdi dehqon va derazasini yopib olibdi.
- Men sizlarni siqib qo'ymayman, - debdi tulki. -o'zim o'rindiqqa yotib olaman, dumimni o'rindiqning tagiga qo'yaman, vassalom!
Tulkini uyga kiritishibdi. U uy egasiga egilib salom beribdi-da, tovugkini saqlab berishini so'rabdi. o'zi o'rindiqning bir chekkasiga o'rnashib, yotib olibdi. Dumini o'rindiqning tagiga burab qo'yibdi. Xo'jayin tovuqni olib, panjara ortidagi o'rdaklar orasiga qo'shib yuboribdi. Tulki bularning hammasini ko'rib turgan ekan. Uydagilar uyquga ketgach, tovugkini o'rdaklar ichidan chiqarib olibdi va bir pasda yeb qo'yibdi. Patlari, suyaklarini pechka ostiga ko'mib, ishni qoyillatganday o'rindiqning ustiga sakrab chiqibdi, kuchala bo'lib yotib olibdi - da, uyquga ketibdi.
Tong yorishibdi. Kampir pechni yoqishga kirishibdi, dehqon sigirlarga yem beribdi. Tulki uygkonib, yo'lga tayyorlanibdi. Uy egalariga minnatdorchilik bildirib, tovugkini so'rabdi.
Dehqon qarasa, tulkining tovugki yo'q! U yoqqa yuguribdi - bu yoqqa yuguribdi, o'rdaklarini birma - bir ko'rib chiqibdi. Juda gkalati - tovuq yo'q!
Tulki ovozini baralla qo'yib, aytib - aytib yigkisini boshlabdi:
- O, mening tovuqcham, qoramagkiz tovuqcham! Seni semiz - semiz o'rdaklar bittalab cho'qib - cho'qib, zangor patli o'rdaklar qoqib - qoqib tashlashdimi? Seni hech qanday o'rdakka almashmayman!
Kampirning tulkiga rahmi kelibdi, choliga debdi:
- Unga o'rdak beramiz, qornini ham to'ydiramiz.
Tulkini yedirib - ichirib, qo'liga o'rdakni tutqazib, darvozadan chiqarib qo'yishibdi.
Tulkixon yo'l bo'yi lablarini yalab - yalab, qo'shiq aytibdi:
Zim-ziyo tun oralab
Ketib borar tulkixon
Qorni och va bedarmon.
Yurib - yurib bir kuni
Topib olibdi kavush.
Oqko'ngil odamlarni
Aldab, qipti ayyor ish -
Bitta chipta kavushni
Tovuqqa alishibdi.
Tovuqqa esa - o'rdak.
Tulki uzoq - yaqin, qisqa-uzun yo'l bosibdi. Qosh qorayibdi. Uylar ko'ringan tomonga burilibdi. Eshikni taqillatibdi: taq-taq-taq.
- Kim u? - so'rabdi uy egasi.
- Tulkixon - singiljonman, yo'lda sirgkalib ketdim, judayam sovqotdim. Qochaverib - qochaverib oyoqlarim toliqdi! Ey, yaxshi odam, meni uyingga kirgaz, dam olib, isinib olay!
- Qo'yay deymanu, tulkijon, joy yo'q-da!
- Ey, otaginam, o'zim o'rindiqqa sigkaman, dumimni uning tagiga tashlab qo'yaman - bo'ldi!
Qariya o'ylay-o'ylay, tulkini ichkariga kirgazibdi. Tulki xursand bo'libdi. Uy egalariga ta'zim qilibdi, ertalabgacha yassiburun o'rdagini saqlab berishlarini so'rabdi. Ular tulkini