

Olov gul (ertak)


Sergey Aksakov
Bir bor ekan, bir yo'q ekan, qadim o'tgan zamonda bir boy savdogar yashagan ekan. Uning uch qizi bo'lib, hammasi chiroyli, ayniqsa, kenjasi go'zallikda tengi yo'q ekan. Ota o'z qizlarini juda yaxshi ko'rar ekan. Eng kichigini esa kattalaridan ham ko'proq yaxshi ko'rar, qiz ham otasiga nihoyatda mehribon ekan.
Kunlardan bir kuni savdogar uzoq safarga, dengiz ortiga jo'naydigan bo'libdi va qizlarini chaqirib shunday debdi:
- Men savdo ishlari bilan olis-olis o'lkalarga ketaman, qancha vaqtda qaytishimni o'zim ham bilmayman. Agar men yo'q paytda o'zlaringni yaxshi tutsangiz xohlagan narsangizni sovgka qilib olib kelaman. Sizlarga uch kun muhlat, yaxshilab o'ylab, keyin aytasizlar.
Opa-singillar uch kechayu uch kunduz o'ylashibdi va nihoyat otasining yoniga kelishibdi.
To'ngkich qiz otasiga ta'zim qilib shunday debdi:
- Otajon! Menga kimxobu parcha kiyimlar ham, duru javohirlar ham emas, shunday tillaqosh olib keling-ki, undagi qimmatbaho toshlarning yorugki xuddi oy va quyoshnikiday bo'lsin, qorongki kechada ham atrofni charogkon qilsin.
Savdogar o'ylanib qolibdi, keyin shunday javob beribdi:
- Mayli, qizginam, olib kelaman. Sen aytganday tillaqosh dengizning narigi tarafidagi bir malikada bor. U tosh omborda yashirib qo'yilgan. Ombor baland qoya ustida, uchta temir eshigi bor va uchta qulf solingan. Bir tanishim uni olib bera oladi. Qancha qiyin bo'lsayam, sen uchun harakat qilaman.
o'rtancha qiz otasiga ta'zim qilib:
- Otajon! Menga parcha-yu duxoba matolar, qimmatbaho mo'ynalar, marvarid taqinchoqlar va yaraqlovchi tillaqosh kerak emas. Sharq billuridan yasalgan ko'zgu olib kelingki, unga qarab butun dunyoni tomosha qilish mumkin bo'lsin. Unga qaraganim sari keksaymasdan kun sayin yosharayin va husnim orta borsin.
Savdogar bu so'zlardan keyin anchagina o'ylanib qolibdi. Nihoyat shunday debdi:
- Sen qaysi ko'zguni aytayotganingni tushundim, qizim. Olis o'lkada bir tanishim bor, o'sha topib beradi. Ko'zguni oynai jahon deyishadi, Eron shohining qiziniki. U baland togk ustidagi, toshdan yasalgan kulbada yashiringan. Yetti qavat temir eshik, yetti qulf bilan mahkamlab tashlangan.
Navbat kenja qiziga kelibdi. U ham otasiga ta'zim qilarkan, quyidagi so'zlarni aytibdi:
- Menga-chi otajon, chiroyli liboslar-u, taqinchoqlar, tillaqosh-u oynai jahon ham olib kelmang. Shunday bir olov gul keltiring-ki, yetti iqlimda undan chiroylisi bo'lmasin.
Ota avvalgidan ham ko'proq o'yga tolibdi. Axiri qizini erkalaberkalab, shunday debdi:
- Ha, sen menga opalaringnikidan ham qiyinroq vazifa yuklading. Nima izlayotganingni bilsang-ku, bir amallab qidirib toparsan, ammo bilmagan, eshitmagan narsangni-chi, qayerdan topasan? Qizil gullar ko'p bo'lsa.. Uning dunyodagi hamma gullardan chiroyliroq ekanini qanday qilib bilish mumkin. Mayli, qizim, harakat qilaman.
Shunday qilib, ota safarga jo'nabdi. Mollarni arzon olib, qimmat sotibdi. Ko'rgan foydasiga tilla xarid qilib uni kemaga ortarkan-u uyga jo'natarkan. Yurib-yurib juda ko'p mamlakatlarni kezib, katta qizi tayinlagan qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan, qorongku tunni kunduzdek yoritib yuboradigan tillaqoshni topibdi.
o'rtancha qizi uchun ham butun jahonni namoyish qiluvchi, unga qaraganda qizning go'zalligi yanada ortuvchi ko'zguni topibdi. Faqat kenja qizi aytgan olov gulni hecham topa olmasmish. To'gkri, shohlar, qirol va sultonlarning saroylarida chiroyini so'z bilan tasvirlab bo'lmas ajovib olov gullarni ko'p koribdi. Lekin hech bir kishi undan ham chiroylisi dunyoda yo'qligiga kafolat bermas ekan.
Savdogar o'z xizmatkorlari bilan birga karvonini boshlab, cho'lu biyobonlar, o'rmonlar osha ketaverishibdi. Ittifoqo uning karvoniga qaroqchilar to'dasi hujum qilibdi. Savdogar to'la mol-mulk ortilgan karvonni ham tashlab, o'rmon ichiga qochibdi. Qalin o'rmon oralab yo'l yuribdi, yo'l yursayam, mo'l yuribdi. Bir vaqt qarasa, daraxtlarning o'zi chetga surilganday ochiq joy paydo bo'lganmish. o'sha yaylovning o'rtasida kattakon qasr yaltiragan bezaklardan hatto oftob ham uyalar darajada go'zalligidan ko'z qamasharmish. Qasrning hamma derazalari lang ochiq, u yerdan ajib kuy taralarmish.
Savdogar ochiq darvozadan o'tib, qasrning keng hovlisiga kiribdi. Yo'lak oq marmardan ikki chetida katta kichik favvoralar, qizil gilam to'shalgan zinadan ko'tarilib birinchi xonaga kirsa, hech kim yo'q. Ikkinchi, uchinchi...o'ninchi xonayam bo'm-bo'sh. Lekin ular shunaqa zo'r bezatilganki... Hammasi tilla-yu kumush, billurdan, fil suyagidan.
Savdogarning hayrati borgan sari oshardi. Bunchalik dabdaba, katta boylik, ammo na egasi, na xizmatkorlar bor. Tinmay musiqa yangraydi yana.
Ha, barchasi yaxshi-yu, faqat yeydigan biron narsa yo'q ekan-da , hayoliga shu fikr keldi deguncha, oldida ochil dasturxon paydo bo'libdi. Undagi lazzatli taomlar, shirinliklar faqat tilla-yu kumush idish-tovoqlarga chiroyli qilib suzib qo'yilgan ekan. o'tirib olib maza qilib qornini to'ydiribdi savdogar. Nihoyat turib, non-tuz uchun rahmat aytay desa, yana hech kim yo'q.
Dasturxon esa birdan gkoyib bo'libdi. Bunday mo'jizaga anqayib qolgan savdogar tagkin xonalarni aylana boshla