

Chaqmoqtosh (ertak)

Gans Kristian Andersen
Bir askar yo'lda ketib borardi: Bir-ikki! Bir-ikki! Orqasida xaltasi-yu yonida qilichi. U, urushdan uyiga qaytmoqda edi. Yo'lda unga juda xunuk va qari bir jodugar kampir uchradi. Uning pastki labi ko'kragiga osilib tushgan edi.
- Salom, askar! - dedi jodugar kampir. - Juda katta xal-tang va ajoyib qiliching bor ekan! Chindan ham azamat askar ekansan! Har tomonlama durust ekansan-u, biroq cho'ntakla-ring bo'sh ekan. Istasang, senga pul beray, askar!
- Rahmat, jodugar kampir. Puldan ahmoqlargina bosh tortadilar, - dedi soldat va cho'ntagini tutdi.
- Yo'gkey! - dedi jodugar kampir, - bir oz sabr qil. Hov anavi katta daraxtni ko'ryapsanmi? - Kampir shu yaqindagi bir daraxtni ko'rsatdi. - Uning ichi bo'sh. Daraxtga chiq, tepasida kavagi bor, shu kavakka kir-da, eng pastiga tush. Men bo'lsam sening belingga arqon bogklayman va qachon tort deb qichqirsang, tortib olaman.
- Men bu kavakka kirib nima qilaman? - deb so'radi askar.
- - Pul olib chiqasan, - dedi jodugar kampir. - Bu daraxt oddiy daraxtlardan emas. Sen uning eng tagiga tushganingda, uzun yerosti yo'lni ko'rasan. U yer judayam yorugk, kecha-kunduz yuzlab lampalar yonib turadi. Yerosti yo'li bilan to'ppa-to'gkri ketaver. Eng oxiriga yetganingda uchta eshikka duch kelasan. Eshiklarning kaliti ogkzida turadi. Burasang, eshik ochilib ketadi.
Birinchi uyga kirishing bilanoq, kattakon sandiqni, uning ustida bo'lsa bir it o'tirganini ko'rasan. Bu itning ko'zlari xuddi piyoladay keladi. Lekin sen qo'rqma! Men senga o'zimning ko'k katakli fartugkimni beraman, uni yerga yozgin, itni qo'rqmasdan ushlab ol-da, darrov uni fartugkim ustiga o'tqiz. Undan so'ng sandiqni ochgin-da, pullarni xohlaganingcha ol. Lekin bu sandiqda faqat chaqa pullar bor, xolos. Agar kumushini xohlasang, ikkinchi uyga kir. U uyda ham sandiq bor. Sandiq ustida ko'zlari xuddi tegirmon toshiday keladigan it o'tiradi. Lekin sen undan sira qo'rqma. Uni tutib ol-da, fartuqqa o'tqiz, so'ngra kumush pullarni olaber. Agar xohlasang, istaganingcha tillaga ham ega bo'la olasan. Buning uchun uchinchi uyga kirsang, bas. Uchinchi uyning o'rtasida tilla bilan liq to'la sandiq turadi. Sandiqning ustida o'tirgan it shunday kattaki, uning har bir ko'zi gumbazday keladi. Uni mening fartugkimga o'tqaza olsang - sening baxting: it senga tegmaydi. Keyin istaganingcha tillalarni olaverasan.
- Bu-ku, yaxshiku-ya, - dedi askar, - lekin sen bular evaziga mendan nima olasan, jodugar? Axir, mendan biror narsa kerakdir senga.
- Men sendan bir chaqa ham olmayman, - dedi jodugar kampir. - Faqat sen menga buvim pastga oxirgi marta tush-ganida unutib qoldirgan eski chaqmoqtoshni olib chiqib bersang bo'lgani.
- Xo'p, mayli, belimga arqon bogkla! - dedi askar.
- Bo'ldi! - dedi jodugar kampir. - Ma, katakli fartugkimni ol.
Askar daraxtga chiqdi. Kavakning ichiga tushdi. Hammasi jodugarning aytganidek bo'lib chiqdi: askar ko'rsa - yo'lak kun-duz kuniday yorugk, unda yuzlarcha lampalar yonib turar edi.
Askar to'ppa-to'gkri borib yo'lakning oxiriga yetdi. Undan nari yo'l yo'q edi. Askar ogkizlarida kalitlari bo'lgan uch eshikni ko'rdi.
Askar birinchi eshikni ochib, ichkari kirdi. Uyning o'rtasidagi sandiqda ko'zlari piyoladay bir it o'tirar va askarga tikilar edi.
- Juda ajoyib-ku! - dedi askar, u itni ushlab olib jodugarning fartugkiga o'tqizdi. It shu choq jim bo'lib qoldi; askar sandiqni ochdi-da cho'ntaklarini chaqaga to'lgkazdi. Keyin sandiqni yopdi, itni qaytadan uning ustiga o'tqizdi, o'zi bo'lsa ikkinchi uyga qarab jo'nadi.
Jodugar kampir to'gkri aytgan ekan - bu uydagi sandiq ustida ko'zlari tegirmon toshiday bir it o'tirardi.
- Xo'sh, nega menga bunchalik o'qrayding? Yana ola ko'zlaring qinidan chiqib ketmasin! - dedi askar va itni tutib olib, jodugar kampirning fartugkiga o'tqizdi, o'zi bo'lsa sandiqqa yopishdi.
Askar sandiqdagi kumush pullarni ko'rdi-yu, cho'ntaklaridan chaqa pullarni olib tashladi. Keyin har ikki cho'ntagini va xaltachasini kumush bilan to'lgkizdi. Nihoyat askar uchinchi uyga kirdi. Kirishi bilanoq ogkzi ochilib qoldi. Butun bir mo'jiza! Uyning o'rtasida oltin sandiq turardi, sandiqning ustidagi itning ko'zlari ikki gumbazday kelar va eng tez yura-digan arava gkildiragiday aylanardi.
- Salom alaykum! - dedi askar va go'yo generalga salom berganday oyoqlarini urib ta'zim qildi.
Lekin askar uzoq qarab turmadi. Itni birdaniga ko'tarib oldi-da, jodugar kampirning fartugkiga o'tqizdi, o'zi esa sandiqni ochdi. o'h-ho'! Bu yerda shuncha tilla bor ekanki, bu tillalarga butun bir shaharni, butun o'yinchoqlarni, barcha qalayi askarchalarni, hamma yogkoch otchalarni va dunyodagi hamma shirin kulchalarni sotib olsa bo'lardi. Hammasiga yetib ortardi!
Shu yerda askar cho'ntaklaridagi va xaltachasidagi kumush pullarni olib tashladi-da, ikki qo'llab sandiqdan tillani hovuchlay boshladi. U tilia bilan cho'ntaklarini, xaltachasini, shapkasini va etik qo'njilarini to'ldirdi. Tillaning ogkirligidan askar zo'r-bazo'r o'rnidan turdi. Endi u puldor bo'lgan edi!
U itni yana sandiqqa o'tqizdi, keyin eshikni yopdi-da, yuqoriga qarab:
- Hay, meni tortib ol, jodugar kampir! - de