Abadiy dvigatellar. nimaga ular bo'lishi mumkin emas?!
Ya.I. Perelmanninig "  -   " (1939) kitobidan tarijama
Muqaddima.
bdiy dvigtl  db shundy hyoliy tsvvurdgi mshing ytildiki, bu mshin tshqi enrgiya zhirlrig bg'liq bo'lmgn hld, dimiy hrktln lishi, shu biln birg qndydir ish bjrishi krk. Birr ish bjrmsdn, fqt o'zining to'tvsiz hrktinigin t'minlydign mshin, so'zlrning hr qndy m'nsid hm qt'iy rvishd bdiy dvigtl  bo'l lms edi.
bdiy dvigtl  ni yassh - imknsiz nrs. Bu tbit qnunlrig mutlq zid. Enrgiyani hch nrs  dn hsil qilib bo'lmydi. Enrgiya yo'qdn br bo'lmydi, brd yo'q bo'lmydi, u fqt bir turdn bshq turg o'tdi. XIX sr o'rtlrid Yuliy Rbrt Myr tmnidn chilgn Enrgiyaning sqlnish qnuni  shundy uqtirish brdi.
Misl uchun, yuqrig qrb tilgn o'qni kuztmiz. Hvning qrshiligi v trtishish kuchi uning uchishini skinlshtirdi: o'q brgn sri skinlb brdi v o'z yo'lining eng yuqri nuqtsig ytgch, o'zining tzligini butunly yo'qtdi. Lkin, shu biln o'qning enrgiyasi, ya'ni ish bjrish qbiliyati yo'qldimi? Yo'q, chunki, birinchidn, uchyotgn o'qni hr tmndn qisyotgn hv o'zi hm o'q ishqlnishi t'sirid qiziydi v o'qni hm qizdirdi. O'qning hrkt enrgiyasi qismn issiqlik enrgiyasig ylnib, hv v o'qni o'zini qizishig srflnmqd. Ikkinchidn, endilikd yuqrig ko'trilib lgn o'q, o'zining pstdligi hltidn ko'r ko'prq ish bjrishi mumkin: chunki uning hlt enrgiyasi rtdi. Ko'rmizki, o'qq brilgn dstlbki enrgiya zhirsi hch qyoqq yo'qlgni yo'q, uning bir qismi hv v o'qni qizishi uchun issiqlik enrgiyasig ylndi, bshq qismi es ptentsil enrgiyasig ylndi. O'qni kuztishd dvm etmiz: o'zining eng yuqri nuqtsig ytgnidn so'ng, biz kuztyotgn o'q, rtib bruvchi tzlik biln qytib tushishni bshlydi. Bund uning hrkti enrgiyasi, ptntsil enrgiyaning kmyib v kintik enrgiyaning rtib brishi hisbig ro'y berdi. O'qning tilgnidn so'ng yuqrig uchish v pstg s ho'ng'ish enrgiyalri o'z turini o'zgrtirdi, lkin miqdriy jihtdn mutlq o'zgrshsiz qldi.
Enrgiyaning sqlnish qnuni har qndy holat uchun ham hech qachon hech qanday imtiyozlrni nzrd tutmydi. Brch jryonlr uchun u o't qt'iy! Hr sfr biz bu mvzud, ya'ni enrgiyani o'zi uchun o'zi ishlb chiqr ldign, v o'zi uchun o'zi ishlb chiqrgn enrgiyasi biln birr ish bjr ldign, ya'ni enrgiyaning sqlnish qnunini inkr etdign yangi qurilm hqid birr bir yangilik yoki mulhzg duch klgnimizd, ushbu mulhzni diqqt v e'tibr biln thlil qilish rqli, uning lyihsi yoki muhkmsidgi nzik v qo'pl yanglishuvlrni niqlymiz. Ko'p snli "itirchi"lr tmnidn o'ylb tpilgn hr qndy ko'rinishdgi bdiy dvigtl lr lyihlrini brchsi qndydir tlikni o'z ichig ldi. Shung qrmy, bdiy dvigtl ni itir qilishg bo'lgn urinishlr v uni mullifi bo'lishni istvchilr hli hmn ko'plb uchrb turibdi. QSHd shundy lyihlrdn birini sntg tdbiq etishg bo'lgn urinish,  srning 30 yillrid butunly brbd bo'ldi. Bu lyihd bosim
ostida siqilgan suyuq hv enrgiyasidn, shu suyuq hvning hjmig tng hjmdgi bshq bir suyuq hv miqdrini tyyorlshd fydlnishni nzrd tutr edi.
Bu kitbchd hyoliy bdiy dvigtl  ning 10 t mumtz lyihsi nmunsi, o'zining nrlligi biln biln birglikd thlillb kltirilgn. Thlillr kitbhnlr rsid hm Enrgiyaning sqlnish qnunini chtlb o'tishg urinib ko'rmqchi b o'lgn kishilrni, bundy bo'lmg'ur bfyd mshg'ultdn qytrishg hizmt qilishi mumkin. Quyidgilrni tushunish uchun dstvvl bir svlni thlil qilib ko'rmiz:  o'qq o'rntilgn diskning (1-rsm) ,b,c,d nuqtlrg A,B,C, D yuklr silgn. Bu hltd disk ylndimi? gr ylns, qysi tmng ylndi?
Buni bilish uchun mnikg murjt qilish krk. Diskk t'sir qiluvchi kuch mmntlrini hisblsh tlb etildi. Biz ko'ryotgn hltd kuch mmntlri: =A Oa 1, B=BO b1 v hkz. gr diskni o'ngg ylntirishg intiluvchi kuchlr mmntlri yig'indisi, diskni chpg ylntirishg intiluvchi kuch mmntlri yig'indisig tng bo'ls, -mnik bizg o'rgtgnidy - disk hch qyoqq ylnmydi. gr bundy tnglik bo'lms, disk kuch mmntlri rtiqligi t'sirid hrktg kldi.
Bu tsvvur quyid biz ko'rib chiqdign yrim hmhyol bdiy dvigtl lrining thlilid yordm brdi.
