KOREYS TILI VA YOZUVI. UNDOSH HARFLAR VA TOVUSHLAR.

Koreys tili eng qadimgi tillardan biridir. Lingvistik va etnografik tadqiqotlar natijasi shuni korsatdiki, koreys tili Ural-oltoy tillari oilasiga mansubdir. Bu oilaga turk, mongol, tibet, venger, ozbek, fin va boshqa tillar kiradi. 

Koreys yozma tili (alifbosi) Xangil(??) 1443 yilda koreys olimlari guruhi tomonidan ixtiro qilingan. Bu guruhga Cho Son sulolasining tortinchi qiroli (van) buyuk Sedjong rahbarlik qilgan. U ziyoli qirol bolib, zamondoshlari uni Sharqiy mamlakatning Yao va Shuni deb atashgan. Bu hukmdor davrida mamlakatning koplab siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy sohalari rivojlanishining yuqori choqqisiga erishdi. Alohida etibor talimga berilar edi. 

Xangil (birinchi nomi Xunmin Chonim  Xalqni oqitish uchun togri tovushlar) paydo bolguncha venyan xitoy tilining adabiy yozma turlaridan bolgan Xanmun(??) rasmiy yozma davlat tili vazifasini otagan. Xitoy ierogliflarining katta miqdorini bilishni talab qilgani uchun bu tildan jamiyatning faqatgina oliy va orta qatlamlari foydalanar edi. Bundan tashqari xitoy ierogliflarining koreyscha oqilishi xitoychaga muvofiq bolmagan, ularni ishlatishda tartibsizlik mavjud bolgan: yagona talaffuz meyorlari mavjud bolmaganligi sabab xitoy ierogliflari tartibsiz qollangan va ularning talqini turlicha bolgan. Koreys tilining ozi esa xalq ogzaki tili maqomiga ega bolib, muloqotning asosiy vazifasini bajargan. Ammo bu tilda sodda va oson yozma shakl bolmagan. Orta qatlam vakillari idu (koreys tili sozlari va grammatik konstruksiyalarini yozish uchun tanlangan ierogliflar tizimi) yozuvidan foydalanganlar. Ammo yozuvning bu turi koreys tilini yozuvda toliq ifoda eta olmagan, bundan tashqari u murakkab edi.

Aholining turli guruhlari yozuvning ikki turidan foydalanganligi sabab vujudga kelgan noqulaylik va qirolning xitoy ierogliflarining oqilishi va talqinini tartibga solishga intilishi uni yozuvning yangi va unikal shaklini ishlab qchiqishiga turtki boldi. Xunmin Chonim yoki Xangil aynan shu vazifani bajardi.

1446 yilda elon qilingan qirol buyrugining Xunmin Chonimga kirish sozida buyuk Sedjonning sozlari yozilgan: Mamlakatimizda nutq tovushlari xitoydan farqli ravishda yozma belgilari bilan kerakli darajada ifodalanmaydi. Shuning uchun omi insonlar ichida oz fikrlarini ozma ravishda ifoda etmaydiganlar kop. Aynan shu masala boyicha qaygurib men 28 ta belgi yaratdim. Insonlar ularni oson egallashlarini va har kuni qulay ravishda foydalanishlarini istardim.

Chon Indji yozgan Xunmin Chonimga sozboshida quyidagilar takidlangan: Xorij mamlakatlarining tillarida ham tovushlar bor, ammo ular uchun yozuv belgilari mavjud emas. Xitoy yozuvlarini ozlashtirib, ulardan foydalanishga organdilar. Ammo bu yumaloq joyga tortburchakning moslashtirish kabidir. Xitoy va Koreyaning etiket, musiqa va adabiyoti juda ham oxshash, shuning uchun oddiy xalq yozuvni ozlashtirishda katta qiyinchiliklarga duch keladi. Idu belgilari malum tartibga ega emas, ular koreys nutqining mingdan bir manosini ham bera olmaydi.

Xitoy yozuvining xususiyatlari haqida gapirganda koreys yozuvi ilmiy asosga ega eknligini takidlash lozim. Koreys alifbosining 5 ta asosiy undosh (?, ?,?,?,?) harflari asosiga nutq organlarining tasvirlari aks ettirilgan. Bu 5 ta harfdan qolgan undosh harflar tashkil qilinadi. 3 ta asosiy (   ,?,?) unli harflar asosida xitoy naturfilosofiyasi (  - ??) asoslarining ramziy tasvirlari aks ettirilgan.      yumaloq gumbaz shaklidagi osmon, ? yassi yer va ? tik turgan inson bu asosiy unlilardan boshqa unlilar yaratilgan.     ? bilan birgalikda ?(o) va ?(u) harflarini, ? bilan birgalikda ?(a) va ?(o) harflarini tashkil qilgan. Yana bitta     qoshilganida yuqorida korsatilgan unlilarni yotlashgan variantlari yasalgan. Shunday qilib 11 unli harf shakllantirildi. Ammo unlilarni yasalishi bu bosqichda toxtamasdan yanada rivojlandi. Mavjud bolgan unlilarning alohida birikmalari murakkab unlilarni tashkil qildi. Bu quyidagicha namoyon etiladi: ? + ? --- ?, ? + ? ---?, ? + ? --- ? va hokazo.

Zamonaviy koreys alifbosi 40 ta harfdan  24 ta asosiy va 16 ta tarkibiydan iborat. Ulardan 19 tasi undoshva 21 tasi unli. 

Koreys tilida undosh tovushlarni belgilash uchun 14 ta sodda va 5 ta tarkibiy harflar mavjud.
-------------





 


[URL]
WWW.301JAVA.RU - KITOBLAR TO`PLAMI	
http://301java.ru